10 objawów udaru mózgu i zasady wzywania pomocy

Ilustracja osoby z nierównym uśmiechem i towarzyszącej jej osoby wzywającej pomoc.

Jeżeli nagle opada kącik ust, słabnie ręka albo pojawiają się trudności z mówieniem, widzeniem lub utrzymaniem równowagi, trzeba natychmiast wezwać pomoc. W Polsce zadzwoń pod 112 lub 999. Reaguj również wtedy, gdy dolegliwości ustąpią po kilku minutach. Taką pilność podkreśla portal Pacjent.gov.pl.

Poniżej opisujemy dziesięć możliwych objawów, ich codzienne przykłady i informacje przydatne podczas zgłoszenia. Część sygnałów może występować razem. Lista pomaga zauważyć niepokojącą zmianę, ale nie służy do samodzielnego ustalania rozpoznania ani przewidywania daty udaru.

Najważniejsza wskazówka: nagła zmiana zwykłego funkcjonowania

Udar wiąże się z zablokowaniem dopływu krwi do części mózgu albo krwawieniem z naczynia. Objawy zależą między innymi od obszaru mózgu, którego dotyczy zdarzenie. Dlatego u jednej osoby najbardziej zauważalna jest zmiana mowy, a u innej widzenia lub ruchu. Podstawowe mechanizmy opisuje Mayo Clinic.

Zwracaj uwagę na różnicę między dotychczasowym stanem a tym, co pojawiło się właśnie teraz. Dziesięć poniższych punktów porządkuje możliwe obserwacje; nie stanowi dziesięciu niezależnych kryteriów. Nie sumuj objawów i nie czekaj na kolejne, jeśli już podejrzewasz udar. Ważniejsze od dopasowania wszystkich szczegółów jest szybkie przekazanie informacji służbom.

Siedzący mężczyzna unosi ręce, z których jedna pozostaje niżej.

1. Nagłe opadnięcie jednej strony twarzy

Uśmiech może nagle stać się nierówny, a jeden kącik ust opadać. Krótka prośba o uśmiech pomaga zauważyć taką asymetrię. To jeden z sygnałów uwzględnionych przez CDC.

Przy zgłoszeniu opisz obserwację konkretnie: „Podczas rozmowy lewy kącik ust nagle opadł”. Jeśli znasz wcześniejszy wygląd twarzy tej osoby, powiedz, że jest to nowa zmiana. Nie poświęcaj czasu na wykonywanie zdjęć ani porównywanie ich ze starszymi fotografiami.

2. Nagłe osłabienie ręki lub nogi

Osoba może nagle nie utrzymywać jednej ręki w górze albo mieć trudność z poruszeniem kończyną. Osłabienie często dotyczy jednej strony ciała. Przykładowo podczas zwykłej czynności przestaje móc utrzymać przedmiot, choć przed chwilą nie miała takiego problemu.

Można krótko poprosić o uniesienie obu rąk, ale nie trzeba wielokrotnie powtarzać próby. Opadanie jednej ręki jest rozpoznawalnym sygnałem alarmowym opisanym przez CDC. Nie organizuj prób chodzenia, aby dodatkowo sprawdzać nogę.

3. Nagłe drętwienie lub utrata czucia

Drętwienie twarzy, ręki lub nogi, zwłaszcza po jednej stronie, również należy do możliwych objawów udaru. American Heart Association wymienia zaburzenia czucia obok osłabienia kończyn.

Te dwie zmiany nie oznaczają dokładnie tego samego. Osoba może opisywać zdrętwienie, mimo że nadal porusza ręką. W rozmowie ze służbami zachowaj jej własny opis, na przykład: „Nagle przestałem normalnie czuć prawą dłoń”. Nie musisz wybierać specjalistycznej nazwy dla tego odczucia.

4. Nagła niewyraźna mowa

Słowa mogą stać się zamazane i trudne do zrozumienia. Rozmówca wie, co chce powiedzieć, lecz wypowiada zdanie inaczej niż zwykle. Prośba o powtórzenie krótkiego zdania może ujawnić zmianę; ten element rozpoznawania objawów opisuje CDC.

Wystarczy zwykłe zdanie używane w rozmowie. Nie potrzebujesz trudnego łamańca językowego. Jeśli wyraźna wcześniej wypowiedź nagle staje się niezrozumiała, przekaż ten fakt podczas wezwania pomocy, zamiast długo prowadzić kolejne próby.

5. Nagła trudność ze znalezieniem słów lub rozumieniem

Zmiana może dotyczyć samego języka: osoba nie znajduje prostych słów, wypowiada zdanie bez zrozumiałego sensu albo nie rozumie zwykłego pytania. Takie zaburzenia opisuje American Heart Association.

Przykładem jest nagła niemożność nazwania dobrze znanego przedmiotu podczas swobodnej rozmowy. Mów spokojnie, krótkimi zdaniami i daj czas na odpowiedź. W zgłoszeniu odróżnij sytuację, w której słowa są niewyraźne, od tej, w której osoba nie potrafi ich dobrać lub zrozumieć.

6. Nagłe pogorszenie lub utrata widzenia

Możliwe są nagłe zamglenie obrazu, zaciemnienie albo trudność z widzeniem w jednym lub obu oczach. Takie zmiany wymienia Pacjent.gov.pl.

Rozmówca może powiedzieć, że nie widzi części otoczenia albo że obraz nagle zrobił się niewyraźny. Przekaż dokładnie to, co opisuje. Nie trzeba samodzielnie badać pola widzenia ani ustalać, czy problem zaczyna się w oku. Przy nagłym początku nie odkładaj wezwania pomocy na czas poszukiwania wyjaśnienia.

7. Nagłe podwójne widzenie

Widzenie dwóch obrazów jednego przedmiotu to kolejna możliwa zmiana wymieniona przez Pacjent.gov.pl. Oddzielamy ją od pogorszenia ostrości, ponieważ osoba może wyraźnie opisać właśnie podwojenie obrazu.

W praktyce warto zapamiętać jej krótkie określenie, na przykład: „Nagle widzę dwa zegary zamiast jednego”. Nie prowadź serii domowych prób z zasłanianiem oczu. Podczas zgłoszenia dodaj, czy jednocześnie pojawiły się trudności z mową, ruchem lub równowagą, jeśli już o nich wiesz.

8. Nagła utrata równowagi lub trudność z chodzeniem

Osoba może nagle zacząć się chwiać, zataczać albo mieć wyraźny problem z utrzymaniem stabilnej pozycji. Zaburzenia chodzenia i równowagi należą do sygnałów opisanych przez American Heart Association.

Opisz różnicę względem wcześniejszego zachowania: „Przed chwilą poruszał się normalnie, teraz nagle traci równowagę”. Jeśli wcześniej korzystał z laski lub pomocy drugiej osoby, również to zaznacz. Nie proś o przejście po prostej linii ani o kolejne demonstracje problemu.

9. Nagła utrata koordynacji ruchów

Koordynacja dotyczy sprawnego łączenia ruchów w celowe działanie. Jej nagłe pogorszenie może być widoczne podczas sięgania po przedmiot lub wykonywania wcześniej prostej czynności. Utrata koordynacji znajduje się na liście objawów American Heart Association.

Ten punkt może nakładać się na osłabienie i zaburzenia równowagi. Nie musisz rozstrzygać, która nazwa pasuje najlepiej. Bardziej użyteczny będzie konkretny opis tego, co się zmieniło, niż próba samodzielnego przypisania objawu do jednej kategorii.

10. Nagły, bardzo silny ból głowy

Gwałtowny, silny ból głowy bez znanej przyczyny może być objawem udaru. Jednocześnie wiele udarów przebiega bez bólu głowy, co zaznacza Mayo Clinic.

Podczas zgłoszenia opisz nagłość początku oraz ewentualne inne zauważone zmiany. Nie próbuj samodzielnie określać rodzaju udaru na podstawie samego bólu. Jego brak również nie rozstrzyga sytuacji, gdy pojawiła się nowa asymetria twarzy, trudność z mową albo osłabienie kończyny.

Ilustrowane motywy twarzy, rąk, rozmowy, oczu i osoby siedzącej przy krześle.

Prosta pomoc pamięciowa: twarz, ręce, mowa, wzrok i równowaga

W materiałach medycznych spotkasz skrót BE FAST. W polskim użyciu najważniejsze jest zapamiętanie jego znaczenia. CDC uwzględnia następujące elementy:

Równowaga: nagłe problemy ze stabilnością lub chodzeniem.
Wzrok: nagła zmiana widzenia.
Twarz: nowa asymetria podczas uśmiechu.
Ręce: trudność z uniesieniem lub utrzymaniem jednej ręki.
Mowa: nagła zmiana sposobu wypowiadania się.
Czas: natychmiastowe wezwanie pomocy.

To pomoc pamięciowa, nie egzamin do przeprowadzenia przed telefonem. Możesz już przekazywać zgłoszenie, zamiast najpierw sprawdzać każdy punkt. Nie potrzebujesz pełnego zestawu odpowiedzi, aby opisać niepokojące zdarzenie.

Ustąpienie objawów nadal wymaga pilnej oceny

Krótkotrwałe objawy podobne do udaru mogą towarzyszyć przemijającemu atakowi niedokrwiennemu, określanemu skrótem TIA. Ich zniknięcie nie pozwala samodzielnie rozstrzygnąć, co się wydarzyło. Stanowisko American Heart Association dotyczące TIA podkreśla potrzebę oceny w trybie nagłym.

Powiedz służbom o całym przebiegu: kiedy zmiana się pojawiła, czego dotyczyła i kiedy ustąpiła. Jeśli podczas rozmowy osoba ponownie zaczyna mówić wyraźnie lub odzyskuje sprawność ręki, przekaż tę informację. Nie pomijaj wcześniejszego epizodu tylko dlatego, że w chwili zgłoszenia trudno go już zauważyć.

Czas początku: podaj obserwacje, a nie przypuszczenia

Zanotowanie czasu pierwszych objawów jest ważne, co wskazuje CDC. Najprościej odnieść go do konkretnej sytuacji: rozpoczęcia rozmowy, wyjścia z pokoju albo chwili zauważenia zmiany.

Oddziel pewne informacje od szacunków. Jeśli usłyszysz niewyraźną mowę o 14.20, ale wcześniej nie było cię przy tej osobie, powiedz właśnie to. Nie zamieniaj godziny zauważenia problemu w pewną godzinę jego początku. Przy objawach zauważonych po obudzeniu opisz, kiedy osoba ostatnio funkcjonowała jak zwykle, jeśli masz taką wiedzę. Nie opóźniaj telefonu, aby odtworzyć każdą minutę.

Osoba rozmawia przez telefon obok seniora w fotelu; na ścianie widać zegar.

Jak jasno przekazać zgłoszenie

Przy podejrzeniu udaru w Polsce dzwoń pod 112 lub 999, zgodnie z informacją Pacjent.gov.pl. Pomocne jest krótkie, konkretne rozpoczęcie: „Podejrzewam udar. Osoba nagle zaczęła niewyraźnie mówić i opada jej prawa ręka”. To przykład opisu, a nie gotowe rozpoznanie.

Podaj miejsce, w którym potrzebna jest pomoc, i odpowiadaj na pytania rozmówcy. Opisuj to, co widzisz lub co zgłasza osoba z objawami. Zamiast „zachowuje się dziwnie” powiedz: „Nie rozumie prostego pytania, choć chwilę wcześniej rozmawialiśmy normalnie”. Jeśli czegoś nie wiesz, zaznacz to wprost. Nie musisz znać historii wszystkich chorób, by zgłosić nagłe zdarzenie. Konkretne obserwacje są użyteczniejsze niż zgadywanie przyczyny.

Do przyjazdu pomocy: obserwuj i wykonuj polecenia

Osoba z podejrzeniem udaru nie powinna sama prowadzić samochodu ani być wieziona prywatnym autem zamiast wezwania zespołu ratunkowego, takie zalecenie podaje CDC. Oczekiwanie po zgłoszeniu nie powinno oznaczać pozostawienia jej bez uwagi. Mayo Clinic zaleca uważną obserwację.

Wykonuj polecenia dyspozytora. Jeśli osoba przestaje odpowiadać lub zauważysz zmianę oddychania, natychmiast to zgłoś. Nie zastępuj rozmowy ze służbami szukaniem kolejnych porad w internecie. Gdy obok są inni świadkowie, można wskazać jedną osobę do przekazywania informacji, aby opis zdarzenia pozostał czytelny.

Podobne objawy nie pozwalają ustalić przyczyny w domu

Niektóre inne stany, między innymi migrena lub napad padaczkowy, mogą przypominać TIA, co omawia American Heart Association. Rozróżnienie wymaga oceny medycznej.

Podobieństwo do wcześniejszej dolegliwości nie daje pewności co do nowego epizodu. W zgłoszeniu możesz powiedzieć, że osoba miewała już określone objawy, ale opisz również obecną zmianę. Twoją rolą jest zauważenie zdarzenia i przekazanie informacji, bez konieczności samodzielnego ustalania jego przyczyny. Nie odkładaj wezwania pomocy, czekając na wynik domowego porównania możliwych wyjaśnień.

Podsumowanie

Najbardziej użyteczna jest uważność na nagłą zmianę: nową asymetrię twarzy, osłabienie lub drętwienie kończyny, zaburzenia mowy, widzenia, równowagi albo gwałtowny ból głowy. Nie trzeba dopasować wszystkich dziesięciu punktów. Przy podejrzeniu udaru zadzwoń pod 112 lub 999 i opisz przebieg zdarzenia, również gdy objawy zdążyły ustąpić.

Najczęściej zadawane pytania

Czy jeden objaw wystarczy, aby wezwać pomoc?

Tak, pojedyncza nagła zmiana mogąca wskazywać na udar jest powodem do pilnego zgłoszenia. Nie czekaj na jednoczesne opadnięcie twarzy, ręki i zaburzenia mowy. Przekaż dokładnie zauważony problem oraz czas jego pojawienia się. Zasadę szybkiego reagowania na którykolwiek z opisanych sygnałów podaje Pacjent.gov.pl.

Czy udar zawsze powoduje ból głowy?

Nie. Wiele udarów przebiega bez bólu głowy, co wyjaśnia Mayo Clinic. Dlatego brak bólu nie rozstrzyga sytuacji, gdy nagle pojawiają się trudności z mową, widzeniem lub poruszaniem kończyną. Podczas zgłoszenia opisz rzeczywiste objawy, zamiast szukać koniecznie bólu jako dodatkowego potwierdzenia.

Co powiedzieć, jeśli objawy zniknęły przed rozmową ze służbami?

Opisz wcześniejszy epizod: jego początek, zauważone zmiany i ich przybliżony czas trwania. Dodaj, że obecnie ustąpiły. Przemijające objawy nadal wymagają pilnej oceny, zgodnie ze stanowiskiem American Heart Association dotyczącym TIA. Nie pomijaj zdarzenia tylko dlatego, że rozmówca znowu mówi lub porusza się jak zwykle.

Czy osoba młoda również może mieć udar?

Tak. Wiek wpływa na ryzyko, ale udar może wystąpić także u młodszej osoby. Zwraca na to uwagę Mayo Clinic. Przy nagłej zmianie mowy, siły, widzenia lub równowagi nie należy rezygnować ze zgłoszenia wyłącznie z powodu wieku. Opisz objawy i pozwól służbom ocenić sytuację.

Czy warto najpierw przeprowadzić wszystkie próby z listy?

Nie trzeba kończyć całej listy przed telefonem. Prośba o uśmiech, uniesienie rąk lub powtórzenie zdania może pomóc zauważyć zmianę, lecz przy podejrzeniu udaru liczy się natychmiastowe zgłoszenie. CDC łączy rozpoznanie sygnału z szybkim wezwaniem pomocy. Podczas rozmowy możesz przekazać to, co już wiesz, i odpowiadać na dalsze pytania.

Źródła

Rzetelne źródła pomogły w opracowaniu i dopracowaniu tej treści.