Pin it
Pani Walewska, zwana też pychotką, to ciasto na każdą rodzinną uroczystość. Chrupiący spód, kwaśny dżem z czarnej porzeczki, krucha beza z migdałami i gęsty krem budyniowo-maślany w środku. Brzmi jak dużo pracy i trochę tak jest, ale większość czasu to czekanie, nie krojenie cebuli.
To ciasto lubię robić dzień wcześniej. Spody można upiec rano, a krem zrobić po obiedzie. Wieczorem składam całość i chowam do lodówki na noc. Smaki się wtedy przegryzają, a krem lepiej stężeje.
Jeśli robisz je pierwszy raz, nie przerażaj się listą składników. To w zasadzie trzy proste elementy. Kruche ciasto, beza i krem. Każdy sam w sobie jest łatwy, trudność polega tylko na tym, że trzeba je poskładać w dobrej kolejności.
Co znajdziesz w tej pychotce
Lista wygląda długo, ale to tylko trzy proste zestawy składników. Warto użyć prawdziwego masła i gęstego, wyraźnie kwaśnego dżemu, bo od nich zależy cały charakter ciasta.
- Mąka pszenna. Baza obu spodów, wsiąka trochę dżemu i nie rozmięka pod kremem.
- Zimne masło. Daje kruchość spodu, musi być naprawdę zimne, inaczej ciasto się zakalcuje.
- Żółtka. Spajają ciasto kruche i dają mu złoty kolor po upieczeniu.
- Kwaśna śmietana. Ułatwia zagniecenie ciasta bez zbytniego wyrabiania.
- Białka jaj. Ubite z cukrem tworzą chrupiącą bezę na wierzchu jednego ze spodów.
- Płatki migdałów. Dodają chrupkości bezie i ładnie się złocą w piekarniku.
- Dżem z czarnej porzeczki. Kwaśna warstwa, która przełamuje słodycz bezy i kremu.
- Mleko. Baza budyniu, który po wychłodzeniu łączy się z masłem w gładki krem.
- Mąka ziemniaczana. Zagęszcza budyń, dzięki czemu krem się nie rozlewa.
- Masło do kremu. W temperaturze pokojowej, ubite z budyniem daje gładki, stabilny krem.
Jak upiec warstwy pychotki
- Zagnieć kruche ciasto. Mąkę, proszek do pieczenia, sól i cukier puder zmieszaj z zimnym masłem, aż powstanie gruba kasza. Dodaj żółtka i śmietanę, zagnieć szybko w jednolitą kulę, podziel na dwie części, zawiń w folię i wstaw do lodówki na godzinę.
- Rozwałkuj dwa spody. Każdą część ciasta rozwałkuj na prostokąt wielkości blachy, około 25x35 cm, i przełóż na papier do pieczenia. Jeden spód posmaruj równą warstwą dżemu z czarnej porzeczki.
- Ubij bezę z migdałami. Białka z solą ubij na sztywną pianę, dodawaj cukier łyżka po łyżce, ubijając do uzyskania gładkiej, lśniącej masy. Wmieszaj mąkę ziemniaczaną, rozsmaruj bezę na drugim spodzie i posyp migdałami.
- Upiecz oba spody. Piecz w piekarniku nagrzanym do 170-180°C. Spód z dżemem piecz około 25 minut, a spód z bezą 35-40 minut, do momentu gdy beza się zetnie i lekko złoci. Oba spody ostudź całkowicie na blasze.
- Zagotuj budyń. Większość mleka z cukrem zagotuj w rondlu. Resztę mleka wymieszaj z żółtkami, mąką pszenną i mąką ziemniaczaną, wlej do gorącego mleka i gotuj na małym ogniu, mieszając, aż masa zgęstnieje i zacznie bulgotać. Przełóż do miski i wystudź całkowicie.
- Zrób krem maślany. Masło w temperaturze pokojowej ubij na puch, a potem dokładaj wystudzony budyń po łyżce, cały czas ubijając, aż krem będzie gładki i lekki.
- Złóż ciasto i schłodź. Na spodzie z dżemem rozsmaruj cały krem, a na wierzch delikatnie przełóż spód z bezą, stroną z migdałami do góry. Przykryj i wstaw do lodówki na minimum 3 godziny, najlepiej na noc, zanim zaczniesz kroić.
Jak nie przesuszyć kruchego spodu
Najczęstszy błąd przy tym cieście to zbyt ciepłe masło. Gdy masło zdąży się ogrzać w rękach, ciasto robi się mazowate i trudno je potem rozwałkować w równy prostokąt. Trzymaj masło w kostkach prosto z lodówki i siekaj je nożem lub robotem, nie rozcieraj w dłoniach.
Drugi błąd to zbyt długie wyrabianie. Kruche ciasto lubi być zagniecione szybko, tylko do połączenia składników. Gluten w mące nie zdąży się wtedy rozwinąć i spód zostaje kruchy, nie gumowaty. Po zagnieceniu ciasto musi odpocząć w lodówce przez godzinę. To nie jest krok do przeskoczenia, zimne ciasto łatwiej się rozwałkowuje i mniej kurczy się w piekarniku. Jeśli nie masz dwóch blach tej samej wielkości, piecz spody jeden po drugim na tej samej, to żaden problem, tylko wydłuży ci całą robotę o pół godziny.
Sekret stabilnej bezy z migdałami
Beza na pychotce ma dwa zadania. Musi być chrupiąca na wierzchu i nie opaść na spodzie. Zaczyna się od czystej, suchej miski, bo nawet odrobina tłuszczu albo żółtka sprawi, że białka nie ubiją się na sztywno.
Ubijaj je najpierw samodzielnie na sztywną pianę, a cukier dodawaj małymi partiami, ubijając po każdej dawce, aż masa będzie gładka i lśniąca, bez grudek nierozpuszczonego cukru. Mąka ziemniaczana wmieszana na końcu lekko stabilizuje strukturę i ogranicza syrop wyciekający z bezy. Piecz w niższej temperaturze i trochę dłużej, niż podpowiada intuicja. Szybkie pieczenie w gorącym piekarniku zrumieni wierzch, zanim środek zdąży się wysuszyć, a to właśnie środek odpowiada za to, że beza nie opadnie po wyjęciu.
Bezpieczne ugotowanie budyniu do kremu
Budyń do kremu zawiera żółtka, więc warto go dogotować, a nie tylko podgrzać. Gotuj go na małym ogniu, cały czas mieszając, aż zacznie bulgotać i wyraźnie zgęstnieje, nie tylko lekko obciąży łyżkę. Takie danie z jajek powinno osiągnąć temperaturę zbliżoną do 71°C, czyli minimalną bezpieczną temperaturę dla potraw z jajek według amerykańskiej agencji FDA.
Po zagotowaniu przełóż budyń do czystej miski i wystudź go szybko, najlepiej przykryty folią, żeby nie zrobiła się na nim skórka. Dopiero całkowicie wystudzony budyń łącz z masłem. Ciepły budyń rozpuści masło i krem się rozwarstwi, zamiast być gładki i lekki.
Jak długo przechowywać pychotkę
Złożone ciasto z kremem budyniowo-maślanym to nabiał i jajka w jednym, więc traktuj je jak każde inne danie z kremem. Po poukrojeniu trzymaj je w lodówce, najlepiej w zamykanym pojemniku albo pod folią, żeby spód nie wysychał.
Zgodnie z wytycznymi amerykańskiej agencji FSIS o strefie zagrożenia bakteryjnego, produkty na bazie mleka i jajek nie powinny stać w temperaturze pokojowej dłużej niż dwie godziny. Zjedz całość w ciągu 3-4 dni. Same upieczone spody, bez kremu, zachowują się znacznie lepiej i mogą poczekać zawinięte w folii nawet kilka dni poza lodówką.
Zamienniki dżemu i migdałów
Dżem z czarnej porzeczki to klasyka, ale każdy gęsty i kwaśny dżem zda egzamin, agrestowy, wiśniowy albo z rabarbaru. Unikaj dżemów bardzo słodkich albo wodnistych, bo wtedy całe ciasto robi się mdłe i mokre.
Migdały możesz zamienić na posiekane orzechy włoskie albo laskowe, albo zupełnie je pominąć, jeśli w domu jest na nie alergia. Przy tak dużej liczbie żółtek i białek w tym przepisie warto sięgać po jajka świeże i dobrze przechowywane. Brytyjskie wytyczne dotyczące jajek zalecają trzymać je w chłodnym miejscu, najlepiej w lodówce, od zakupu do użycia.
Najczęściej zadawane pytania
- Czym zastąpić dżem z czarnej porzeczki w pychotce?
Dobrze sprawdzi się każdy gęsty, kwaśny dżem, na przykład z agrestu, wiśni albo rabarbaru. Ważne, żeby dżem był gęsty i wyraźnie kwaśny, bo to on przełamuje słodycz bezy i kremu. Unikaj bardzo wodnistych konfitur, bo rozmoczą spód.
- Jak długo można przechowywać ciasto Pani Walewska?
Ciasto z kremem budyniowo-maślanym trzymaj w lodówce, najlepiej pod przykryciem, i zjedz w ciągu 3-4 dni. Nie zostawiaj go dłużej niż dwie godziny w temperaturze pokojowej, bo krem na bazie mleka i jajek szybko traci świeżość w cieple.
- Czy pychotkę można przygotować dzień wcześniej?
Tak, i to jest wręcz zalecane. Upiecz spody i zrób krem jednego dnia, złóż ciasto wieczorem i trzymaj w lodówce do następnego dnia. Po nocy w chłodzie krem lepiej się stabilizuje, a smaki przegryzają się mocniej.
- Co zrobić, żeby beza nie opadła po upieczeniu?
Ubijaj białka w suchej, odtłuszczonej misce i dodawaj cukier bardzo małymi partiami. Piecz w niższej temperaturze, żeby beza zdążyła się wysuszyć od środka, a nie tylko z wierzchu. Studź spody w wyłączonym piekarniku z otwartymi drzwiczkami, to ogranicza gwałtowne opadanie.
- Czy można zrobić pychotkę bez migdałów?
Tak, migdały możesz pominąć albo zastąpić posiekanymi orzechami włoskimi lub laskowymi. Jeśli w domu jest alergia na orzechy, zostaw samą bezę bez żadnych dodatków. Smak bezy i kremu i tak pozostanie wyraźny.
- Czy spody na pychotkę można zamrozić?
Same upieczone spody, bez kremu, znoszą zamrażanie dobrze. Zawinięte ciasno w folię przetrzymają w zamrażarce do miesiąca. Całego złożonego ciasta z kremem raczej nie zamrażaj, bo krem maślany po rozmrożeniu traci gładką konsystencję.
- Czy pychotkę mogę upiec w mniejszej blasze?
Możesz użyć mniejszej blachy, ciasto wyjdzie po prostu wyższe i trzeba wydłużyć pieczenie bezy o kilka minut. Sprawdzaj bezę pod koniec pieczenia, żeby się nie przypaliła, zanim środek zdąży się wysuszyć.