Pin it
Jesienią, kiedy śliwki jeszcze trafiają się na straganach, a dynia jest już wszędzie, to ciasto łączy obie rzeczy bez kompromisów. Owoce karmelizują się w maśle i cukrze na dnie formy. Korzenna, wilgotna masa dyniowa upieka się nad nimi.
Po odwróceniu cała robota widoczna jest na wierzchu. To nie jest ciasto na pięć minut, ale nie wymaga też wprawy cukiernika. Trzeba uważać tylko na dwie rzeczy: nie przypalić karmelu i poczekać chwilę przed odwróceniem formy.
Co trafia do słodkiej warstwy i ciasta
Do karmelu wystarczy masło i brązowy cukier. Do ciasta potrzebne jest gęste puree z dyni oraz garść przypraw, które pasują do jesieni.
- Śliwki. Główny element warstwy wierzchniej, podczas pieczenia miękną i puszczają sok, który zagęszcza się z karmelem.
- Masło. Topione z cukrem tworzy lśniący karmel na dnie formy.
- Brązowy cukier. Daje karmelowi głębszy, lekko toffi smak, inny niż biały cukier.
- Puree z dyni. Odpowiada za wilgotność i delikatny, ziemisty smak ciasta.
- Jajka. Spajają masę i dają ciastu strukturę.
- Cukier. Słodzi samo ciasto, niezależnie od karmelu na dnie.
- Olej rzepakowy. Utrzymuje ciasto wilgotne przez kilka dni, dłużej niż masło.
- Mąka pszenna. Buduje strukturę, która utrzyma ciężar warstwy śliwek.
- Proszek do pieczenia i soda. Odpowiadają za lekkie, równe wyrośnięcie placka.
- Cynamon, imbir, kardamon i gałka muszkatołowa. Korzenny zestaw, który pasuje do dyni i podkręca smak śliwek.
Jak upiec ciasto do góry nogami
- Przygotuj karmel. Rozpuść masło w formie o boku 24 cm lub na patelni. Wmieszaj brązowy cukier ze szczyptą soli i rozprowadź równą warstwą po dnie formy.
- Ułóż śliwki. Przekrój śliwki na pół i usuń pestki. Układaj połówki stroną przekrojoną do dołu, ciasno jedna przy drugiej, na karmelu.
- Zmiksuj mokre składniki. Utrzyj jajka z cukrem na jasną, lekko spienioną masę. Dodaj olej, puree z dyni i ekstrakt z wanilii i wymieszaj do połączenia.
- Dodaj suche składniki. Przesiej mąkę z proszkiem do pieczenia i sodą, dodaj przyprawy i sól. Wsyp do masy dyniowej i wymieszaj krótko, tylko do połączenia.
- Wylej ciasto na śliwki. Przelej masę na ułożone owoce i rozprowadź równo aż do krawędzi formy. Piecz w piekarniku nagrzanym do 175°C (góra-dół) 40-50 minut, do suchej wykałaczki.
- Odwróć ciasto. Zostaw ciasto w formie na 10-15 minut po wyjęciu z piekarnika. Przejedź nożem po bokach, przyłóż talerz i odważnie odwróć ciasto, żeby śliwki znalazły się na wierzchu.
Sekret karmelu, który się nie spali
Karmel na dnie formy to jedyny trudny moment w tym przepisie. Masło i brązowy cukier rozpuszczają się szybko, więc trzymaj ogień średni, nie duży. Gdy cukier zacznie bąbelkować i ściemnieje do koloru jasnego toffi, zdejmij formę z ognia i od razu układaj śliwki, zanim karmel zacznie twardnieć.
Brązowy cukier jest tu ważny, nie biały. Zawiera melasę, która daje głębszy, lekko dymny smak i bursztynowy kolor po upieczeniu. Jeśli masz tylko biały cukier, dodaj do niego łyżeczkę miodu albo syropu klonowego.
Najczęstszy błąd to zbyt długie podgrzewanie karmelu bez patrzenia na niego. Przypalony cukier robi się gorzki i tego już nie naprawisz, więc lepiej zdjąć formę z ognia odrobinę za wcześnie niż za późno.
Jak wybrać dobre śliwki do ciasta
Do tego ciasta najlepsze są śliwki węgierki albo inne ciemne, soczyste odmiany, raczej twarde niż rozmiękłe. Zbyt miękkie owoce rozpadną się podczas pieczenia i zamienią karmel w papkę.
Jeśli kupione śliwki są jeszcze twarde i blade, zostaw je dzień lub dwa w temperaturze pokojowej. Czerwone i fioletowe odmiany mogą jeszcze ciemnieć kolorem po zerwaniu, o czym pisze przewodnik University of Maine Cooperative Extension dotyczący przechowywania owoców pestkowych.
Mrożone śliwki też zadziałają, ale odciśnij z nich nadmiar soku po rozmrożeniu, inaczej karmel zrobi się wodnisty.
Gotowe puree z dyni czy domowe
Do tego ciasta potrzebujesz gładkiego, gęstego puree z dyni, nie mieszanki do szarlotki dyniowej z dodatkiem cukru i przypraw. Jeśli sięgasz po gotowe puree z konserwy, sprawdź etykietę i wybierz produkt z czystej dyni, bez dodatku cukru, tak jak radzi University of Illinois Extension.
Domowe puree zrobisz sam, piecząc lub gotując kawałki dyni, a potem blendując je na gładko i odciskając nadmiar wody przez sitko czy gazę. Zbyt wodniste puree sprawi, że ciasto będzie się długo piekło i nie usztywni się w środku.
Dlaczego warto chwilę poczekać
Dziesięć minut odpoczynku w formie robi różnicę. Gorący karmel jest wtedy jeszcze płynny i śliwki mogłyby się rozjechać, gdybyś odwrócił ciasto zaraz po wyjęciu z piekarnika.
Po chwili karmel lekko gęstnieje, a ciasto wciąż jest ciepłe i łatwo odchodzi od brzegów formy. Jeśli czekasz dłużej niż kwadrans, karmel może przywrzeć do dna i część śliwek zostanie w formie.
Przed odwróceniem przejedź nożem albo łopatką po bokach formy, żeby odkleić ciasto od brzegów. Potem przyłóż talerz i odważnie obróć wszystko w jednym ruchu.
Przechowywanie ciasta ze śliwkami
To ciasto ma na wierzchu warstwę świeżych owoców, więc inaczej niż suchy, zwykły placek nie może bezpiecznie stać cały dzień w temperaturze pokojowej. Po upieczeniu i ostudzeniu przykryte ciasto zostaw na blacie maksymalnie na dwie godziny, a potem przenieś je do lodówki.
Wypieki z dodatkiem świeżych owoców lub warzyw liczy się jako produkty łatwo psujące się, które trzeba chłodzić, co potwierdza poradnik Iowa State University Extension and Outreach na temat bezpieczeństwa wypieków.
W lodówce, dobrze przykryte, ciasto zachowuje dobrą teksturę przez trzy do czterech dni. Przed podaniem podgrzej porcję kilkanaście sekund w mikrofalówce albo kilka minut w piekarniku, żeby karmel odtajał i znowu błyszczał.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy mogę użyć śliwek mrożonych?
Tak, ale najpierw je rozmroź i dobrze odciśnij z nadmiaru soku, najlepiej na sitku lub papierowym ręczniku. Mrożone śliwki puszczają więcej wody niż świeże, a nadmiar soku rozcieńczy karmel i wydłuży pieczenie. Układaj je tak samo, stroną przekrojoną do dołu, bezpośrednio na karmelu.
- Jak długo można przechowywać odwracane ciasto dyniowe ze śliwkami?
Ze względu na świeże owoce na wierzchu ciasto po ostudzeniu trzymaj przykryte w lodówce, gdzie zachowa dobrą teksturę przez trzy do czterech dni. Na blacie, w temperaturze pokojowej, powinno stać maksymalnie dwie godziny. Przed podaniem można je lekko podgrzać, żeby karmel znowu zrobił się błyszczący.
- Czy ciasto można upiec dzień wcześniej?
Tak, to nawet wygodne, bo smak przypraw lepiej się rozwija po nocy w lodówce. Upiecz je, odwróć na talerz, ostudź całkowicie i przykryj folią. Następnego dnia podaj w temperaturze pokojowej albo lekko podgrzane.
- Czemu ciasto nie chce się ładnie odwrócić i część śliwek zostaje w formie?
Najczęściej karmel za bardzo przestygł i przywarł do dna, albo odwracałeś ciasto zbyt długo po wyjęciu z piekarnika. Przed odwróceniem przejedź nożem po bokach formy. Jeśli trochę karmelu i owoców zostanie na dnie, zdrap je łyżką i rozłóż na wierzchu ciasta.
- Czy da się zrobić wersję bezglutenową?
Mąkę pszenną możesz zamienić na gotową mieszankę mąk bezglutenowych do wypieków w tej samej proporcji, dodając pół łyżeczki więcej proszku do pieczenia. Tekstura wychodzi odrobinę bardziej wilgotna i delikatna, ale karmel i śliwki zachowują się tak samo.
- Lepiej użyć gotowego puree z dyni czy zrobić je samemu?
Obie opcje działają, liczy się tylko to, żeby puree było czyste i gęste. Gotowe puree z konserwy wybieraj w wersji z czystej dyni, bez dodatku cukru. Jeśli robisz je samemu, odciśnij nadmiar wody po zblendowaniu dyni, bo zbyt wodniste puree wydłuża pieczenie.
- Z czym podawać to ciasto?
Najlepiej na ciepło, z łyżką gęstej śmietany, jogurtu greckiego albo kulką lodów waniliowych. Kontrastują z ciepłym, korzennym ciastem i karmelizowanymi śliwkami. Do kawy czy herbaty smakuje równie dobrze na zimno, prosto z lodówki.