Pin it
Forszmak lubelski to jedno z tych dań, które powstały z potrzeby wykorzystania tego, co akurat było w spiżarce, kawałka schabu, resztki wędzonej kiełbasy i słoika kiszonych ogórków. Z tego połączenia wyszedł gulasz o intensywnym, wędzarniczym smaku i wyraźnej kwaskowatości, który do dziś gotuje się na Lubelszczyźnie tak samo jak dawniej.
To danie dla kogoś, kto ma czas na godzinę spokojnego duszenia, a w zamian chce dostać sos gęsty od mięsa, nie od zagęstników. Jest sycące, rozgrzewające i jeszcze lepsze na drugi dzień, gdy smaki zdążą się przegryźć.
Mięso, wędliny i kwaśny akcent
Do forszmaku potrzebujesz trzech form wieprzowiny i tyle kiszonych ogórków, by sos miał wyraźny kwas, nie ocet. Kupuj mięso w jednym kawałku i kiełbasę u rzemieślniczego wędzarza, bo to właśnie dym i tłuszcz niosą tu cały smak.
- Schab lub łopatka wieprzowa. Główna masa mięsna dania, po godzinnym duszeniu staje się bardzo miękka i łatwo rozpada się pod widelcem.
- Wędzona kiełbasa śląska. Wnosi wędzarniczą głębię, której nie da samo mięso świeże, pokrojona w plastry trafia do sosu w całości.
- Wędzony boczek. Wytopiony tłuszcz staje się bazą do podsmażenia cebuli i nadaje sosowi okrągły, mięsisty smak.
- Cebula. Zeszklona na wytopionym tłuszczu buduje słodką podstawę pod ostrzejsze smaki papryki i ogórka.
- Czerwona papryka. Dodaje koloru i delikatnej słodyczy, która łagodzi kwas kiszonych ogórków.
- Kiszone ogórki. Wyraźny kwaśny akcent dania, bez nich forszmak byłby tylko ciężkim gulaszem mięsnym.
- Koncentrat pomidorowy. Zagęszcza sos i dodaje głębokiego, lekko słodkiego tła smakowego.
- Mąka pszenna. Oprósza kiełbasę przed podsmażeniem i lekko zagęszcza sos podczas duszenia.
- Słodka papryka w proszku, listek laurowy i ziele angielskie. Klasyczny zestaw przypraw do polskich gulaszy, budujący ciepłą, korzenną nutę w tle.
- Sól i czarny pieprz. Dopraw na końcu, dopiero gdy sos zgęstnieje i smaki się połączą.
Jak krok po kroku ugotować forszmak
- Obsmaż mięso w partiach. Umyj i osusz schab, pokrój go w paski o szerokości około 1 cm. Rozgrzej olej w garnku z grubym dnem i obsmaż mięso na średnio wysokim ogniu w dwóch, trzech partiach, aż się zrumieni ze wszystkich stron, 5-6 minut na partię. Obsmażanie w małych partiach, a nie na raz, to jedyny sposób, by mięso się rumieniło, a nie parowało we własnym soku. Przełóż mięso na talerz.
- Wytop boczek i zeszklij cebulę. W tym samym garnku podsmaż boczek na złoto, aż wytopi tłuszcz, 3-4 minuty. Dodaj cebulę i smaż, mieszając, aż zmięknie i lekko się zeszkli, około 4 minut.
- Podsmaż kiełbasę. Plastry kiełbasy oprósz mąką i dodaj do garnka, smaż jeszcze 2 minuty z boczkiem i cebulą, aż mąka straci surowy zapach. To ona lekko zagęści sos podczas duszenia.
- Zalej i zacznij dusić. Przełóż obsmażone mięso z powrotem do garnka, dodaj paprykę w proszku, listek laurowy i ziele angielskie, zalej bulionem lub wodą. Zagotuj, zmniejsz ogień do małego, przykryj i gotuj 60 minut, od czasu do czasu mieszając.
- Dodaj paprykę i ogórki. Po godzinie dodaj pokrojoną w paski czerwoną paprykę, kiszone ogórki i koncentrat pomidorowy. Gotuj kolejne 20-25 minut pod przykryciem, aż mięso będzie bardzo miękkie, a sos gęsty.
- Dopraw do smaku. Spróbuj sosu i dopraw solą i pieprzem. Jeśli lubisz wyraźną kwaskowatość, dolej łyżkę zalewy z ogórków, a jeśli sos jest za gęsty, podlej go odrobiną wody.
- Podawaj gorące. Rozłóż forszmak na talerze lub do miseczek, posyp szczypiorkiem i podawaj z pieczywem, kaszą gryczaną lub puree ziemniaczanym.
Trzy mięsa, jedna wspólna nuta
Forszmak trzyma się na trzech rodzajach mięsa i każde wnosi coś innego. Schab daje masę mięsną, boczek dodaje tłuszczu i dymnego aromatu, a kiełbasa wnosi wędzarniczą głębię, której nie da samo świeże mięso. Sekret leży w obsmażaniu ich po kolei, nigdy razem. Wrzucone na raz na patelnię mięso puszcza sok i zaczyna się gotować we własnej wodzie, zamiast się rumienić. Obsmażanie w mniejszych partiach trwa dłużej, ale to właśnie rumiana skórka na mięsie buduje smak całego sosu.
Ile kiszonego ogórka to za dużo
Kiszony ogórek w forszmaku pracuje jak przyprawa, nie jak dodatkowe warzywo. Dwa, trzy duże ogórki na pół kilograma mięsa wystarczą, by przełamać ciężkość wędlin kwaskowatą nutą, bez zdominowania całego smaku. Częsty błąd to wsypanie całego słoika naraz, przez co sos robi się ostro kwaśny i traci równowagę. Jeśli Twoje ogórki są bardzo kwaśne, obierz je ze skórki i lekko wypłucz przed dodaniem, albo zastąp jeden ogórek odrobiną zalewy dodaną na końcu, którą łatwiej kontrolować niż stały miąższ.
Bezpieczna temperatura mięsa w garnku
Przy godzinnym duszeniu trudno przesadzić w drugą stronę, ale warto wiedzieć, jaki punkt jest bezpieczny dla wieprzowiny. Amerykańskie wytyczne dla całych kawałków wieprzowiny, takich jak schab czy łopatka, mówią o minimalnej temperaturze wewnętrznej 63°C (145°F) z czterominutowym odpoczynkiem przed podaniem. W forszmaku mięso trafia do sosu na co najmniej godzinę, a kawałki są drobne, więc ten próg mija się zanim zdążysz dodać ogórki. Jeśli wolisz się upewnić, przekrój najgrubszy kawałek schabu, powinien być jednolicie szary w środku, bez różowych, surowych pasm.
Z czym podać forszmak lubelski
Na Lubelszczyźnie forszmak najczęściej trafia na talerz z kromką ciemnego chleba, którym wyciera się sos do ostatniej kropli. Kasza gryczana też się tu sprawdza, jej orzechowy smak nie ginie w gęstym sosie i chłonie go lepiej niż ryż. Puree ziemniaczane to trzecia, bardzo domowa opcja, zwłaszcza zimą. Do picia dobrze komponuje się kompot z suszonych owoców. Unikaj za to delikatnych, jasnych dodatków, forszmak jest intensywny i łatwo go nimi zdominować.
Przechowywanie i odgrzewanie reszty
Forszmak następnego dnia jest jeszcze lepszy, bo smaki mają czas się przegryźć. Po ostygnięciu przełóż go do zamykanego pojemnika i wstaw do lodówki. Uniwersalna zasada żywnościowa mówi o schłodzeniu resztek w ciągu dwóch godzin od ugotowania i zjedzeniu ich w ciągu 3-4 dni. Odgrzewaj porcję na patelni lub w garnku, aż zacznie bulgotać, a nie tylko się zagrzeje, podgrzanie w mikrofalówce do ledwo ciepłego stanu nie jest wystarczające.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy forszmak lubelski można zrobić z innego mięsa niż schab?
Tak, łopatka wieprzowa albo karkówka sprawdzą się równie dobrze i zostaną nawet bardziej soczyste po długim duszeniu. Można też dodać kawałek żeberek dla głębszego smaku, trzeba je tylko dusić nieco dłużej, aż mięso łatwo odchodzi od kości.
- Czym zastąpić kiszone ogórki, jeśli ich nie mam?
Najbliższym zamiennikiem są inne ogórki z zalewy solnej, nie te konserwowe w occie, bo mają inny, bardziej płaski smak. W ostateczności użyj marynowanej papryki albo odrobiny octu jabłkowego z łyżką musztardy, żeby złapać podobną kwaskowatość.
- Jak długo można przechowywać forszmak w lodówce?
Przestudzony forszmak w zamkniętym pojemniku wytrzyma w lodówce 3-4 dni. Zawsze odgrzewaj porcję do mocno gorącego stanu, a nie tylko letniego, zanim ją zjesz.
- Czy forszmak lubelski można zamrozić?
Tak, mięso w sosie dobrze znosi zamrażanie na 2-3 miesiące. Najlepiej zamrozić go bez dodanych ogórków i dosypać je świeże po odmrożeniu, bo po zamrożeniu tracą chrupkość.
- Z czym najlepiej podawać forszmak lubelski?
Klasyka to kromka ciemnego chleba do wycierania sosu, ale kasza gryczana i puree ziemniaczane też świetnie się sprawdzają. Unikaj delikatnych dodatków, intensywny smak forszmaku łatwo je zdominuje.
- Jak sprawdzić, czy mięso w forszmaku jest już dobrze ugotowane?
Po godzinie duszenia przekrój najgrubszy kawałek schabu, powinien być jednolicie szary, bez surowych, różowych pasm. Amerykańskie wytyczne żywnościowe dla całych kawałków wieprzowiny mówią o minimalnej temperaturze 63°C (145°F) z odpoczynkiem, a godzinne duszenie w sosie znacznie przekracza ten próg.
- Czy da się zrobić bezglutenową wersję forszmaku?
Tak, wystarczy pominąć mąkę użytą do oprószenia kiełbasy albo zastąpić ją mąką ryżową lub skrobią kukurydzianą w tej samej ilości. Sos będzie odrobinę rzadszy, ale smak się nie zmieni, możesz go lekko zredukować pod koniec duszenia.