Kultowe ciasteczka orzeszki z czasów PRL

Autor: Nasze Talerze Zaktualizowano 13 listopada 2026 Wypieki

Tagi: #orzeszki #ciasteczka-z-prl #krem-kakaowo-orzechowy #orzechy-włoskie #wypieki-domowe

Redakcyjny szef kuchni Nasze Talerze
Nasze Talerze

Redakcja Nasze Talerze dzieli się sprawdzonymi, rodzinnymi przepisami i szczerymi poradami kuchennymi.

Zaktualizowano 13 listopada 2026

Czytaj więcej →
Ciasteczka orzeszki z kremem kakaowo-orzechowym, jedno przełamane na pół Pin it
Ciasteczka orzeszki z kremem kakaowo-orzechowym, jedno przełamane na pół

Orzeszki to ciasteczka, które wielu z nas kojarzy z dzieciństwem w czasach PRL.

Każda sztuka ma wielkość prawdziwego orzecha włoskiego. W środku dwóch chrupiących skorupek kryje się gęsty krem kakaowo-orzechowy, który po ostudzeniu trzyma całość razem.

Ten przepis prowadzi cię przez cały proces krok po kroku, od ciasta na skorupki aż po moment, w którym krem stężeje na tyle, żeby złożyć gotowe orzeszki.

Co znajdziesz w skorupkach i kremie

Skorupki potrzebują tylko kilku podstawowych składników z każdej kuchni. Krem zawdzięcza swój charakter mleku w proszku i orzechom włoskim, które dają mu typową, zbitą konsystencję z PRL-u.

Surowe składniki na ciasteczka orzeszki na drewnianym stole
Surowe składniki na ciasteczka orzeszki na drewnianym stole
  • Mąka pszenna. Buduje strukturę skorupek i odpowiada za ich chrupkość po upieczeniu.
  • Masło do ciasta. Nadaje skorupkom kruchość i delikatny, maślany smak.
  • Cukier puder. Rozpuszcza się równo w cieście, dzięki czemu skorupki nie są piaskowe.
  • Jajka. Spajają ciasto i pomagają skorupkom zachować kształt podczas pieczenia.
  • Śmietana 18%. Dodaje odrobinę kwasowości i zmiękcza ciasto.
  • Soda oczyszczona. Sprawia, że skorupki są lekkie, a nie twarde jak kamień.
  • Masło do kremu. Tworzy gładką, maślaną bazę kremu kakaowo-orzechowego.
  • Cukier do kremu. Słodzi krem i pomaga mu dobrze stężeć po ostudzeniu.
  • Kakao. Daje kremowi głęboki, czekoladowy kolor i smak.
  • Mleko w proszku. Zagęszcza krem i daje mu charakterystyczną, zbitą konsystencję znaną z PRL-u.
  • Orzechy włoskie. Dodają chrupkości i orzechowego aromatu, od którego orzeszki wzięły swoją nazwę.

Jak upiec i skleić orzeszki

  1. Zagnieć ciasto na skorupki. Rozpuszczone i ostudzone masło połącz z cukrem pudrem, jajkami i śmietaną. Dodaj mąkę z sodą i szczyptą soli i zagnieć gładkie ciasto. Zawiń je w folię i schłodź w lodówce przez około 30 minut.
  2. Rozgrzej formę do orzeszków. Postaw orzeszkownicę na średnim ogniu i poczekaj, aż będzie dobrze gorąca. Zbyt chłodna forma sprawi, że skorupki się nie dopieczą i będą się rozpadać.
  3. Uformuj małe kulki ciasta. Oderwij kawałki ciasta i uformuj kulki o średnicy około 1 cm, żeby swobodnie wypełniały wgłębienia formy.
  4. Upiecz skorupki. Włóż kulki do wgłębień, zamknij formę i dociśnij. Piecz 30 do 60 sekund, do uzyskania złotego koloru. Wyjmij skorupki i ostudź je na kratce.
  5. Przygotuj krem orzechowo-kakaowy. Roztop masło z cukrem, wodą i kakao i chwilę zagrzewaj na małym ogniu. Gdy masa trochę przestygnie, wmieszaj mleko w proszku do gładkości. Na końcu dodaj posiekane orzechy i odczekaj, aż krem zgęstnieje.
  6. Napełnij i złóż orzeszki. Łyżeczką nakładaj krem na połówki skorupek i łącz je po dwie, lekko dociskając, aby powstał kształt całego orzecha. Odstaw na około 30 minut, aby nadzienie dobrze stężało przed podaniem.
Cztery etapy przygotowania ciasteczek orzeszki krok po kroku
Cztery etapy przygotowania ciasteczek orzeszki krok po kroku

Skąd się wzięły orzeszki w PRL

Orzeszki to przykład tego, jak w czasach PRL radzono sobie z brakiem dobrych słodyczy w sklepach. Gotowych cukierków i czekoladek nie było łatwo kupić, więc domowe kuchnie robiły własne łakocie przy pomocy prostych, metalowych form.

Orzeszkownica trafiała do wielu kuchni i często była pożyczana między sąsiadkami na czas świąt. Kształt orzecha nie był przypadkowy, bo przypominał prawdziwe orzechy włoskie, które same bywały towarem od święta.

Dzisiaj robi się je już nie z niedostatku, a z sentymentu. Smak kakaowo-orzechowego kremu w chrupiącej skorupce od razu kojarzy się z dzieciństwem wielu osób.

Najczęstszy błąd przy pieczeniu skorupek

Największym błędem przy pierwszym podejściu do orzeszków jest zbyt chłodna forma. Jeśli orzeszkownica nie jest naprawdę gorąca, skorupki się nie dopiekają. Zostają blade w środku i łatwo się rozpadają przy wyjmowaniu. Sprawdź to na jednej próbnej kulce ciasta, zanim zaczniesz piec całą partię.

Drugi częsty błąd to podjadanie surowego ciasta podczas formowania kuleczek. Ciasto zawiera surowe jajka i mąkę, która nie przeszła obróbki termicznej, a taka mąka może zawierać bakterie, podobnie jak surowe jajka. Według analizy Penn State Extension surowe ciasto warto traktować z taką samą ostrożnością jak surowe mięso. Lepiej zaczekać, aż skorupki się upieczą, i spróbować dopiero gotowego ciasteczka.

Zamienniki gdy czegoś nie masz

Jeśli nie masz mleka w proszku, zastąp je startą białą czekoladą rozpuszczoną razem z masłem. Krem wyjdzie odrobinę słodszy i mniej zbity, ale wciąż dobrze trzyma skorupki.

Orzechy włoskie zamień na drobno posiekane migdały albo orzechy laskowe, jeśli akurat tych pierwszych nie masz w szafce. Smak się zmieni, ale konsystencja kremu zostanie podobna.

Do kremu możesz dodać łyżkę mocnej, wystudzonej kawy albo kilka kropli aromatu rumowego, tak jak robiły to niektóre babcie. To nie zmienia techniki, tylko dodaje głębi smaku.

Przechowywanie i mrożenie orzeszków

Świeże orzeszki najlepiej smakują przez trzy do czterech dni. Przechowuj je w szczelnym pojemniku w suchym miejscu o temperaturze pokojowej, bo wilgoć szybko rozmiękcza krem.

Jeśli chcesz zrobić większą partię na zapas, upieczone i napełnione orzeszki można zamrozić. Ogólne wytyczne dotyczące zamrażania domowych wypieków wskazują, że dobrze zapakowane ciasteczka zachowują jakość w zamrażarce do około sześciu miesięcy, jeśli między warstwami położysz papier do pieczenia. Rozmrażaj je w zamkniętym pojemniku w temperaturze pokojowej, żeby skorupki nie wchłonęły wilgoci z powietrza.

Czy to przepis dla alergików

Orzeszki nie są przepisem dla każdego. Skorupki zawierają gluten z mąki pszennej i jajka, a krem jest pełen mleka w proszku, masła i orzechów włoskich.

Według listy głównych alergenów FDA orzechy włoskie należą do grupy orzechów drzewiastych. To jedna z dziewięciu grup żywności, które najczęściej uczulają, razem z mlekiem, jajkami i pszenicą. Jeśli ktoś z domowników ma alergię na orzechy drzewiaste, lepiej po prostu wybrać inny przepis niż usuwać główny składnik kremu.

Talerz domowych ciasteczek orzeszki z kremem kakaowo-orzechowym
Talerz domowych ciasteczek orzeszki z kremem kakaowo-orzechowym

Najczęściej zadawane pytania

Czy orzeszki da się zrobić bez orzeszkownicy?

Bez specjalnej formy nie uzyskasz identycznego kształtu orzecha, ale ciasto i krem możesz wykorzystać do zwykłych ciasteczek przekładanych. Upiecz małe, płaskie krążki w piekarniku i sklej je tym samym kremem kakaowo-orzechowym.

Jak długo orzeszki zachowują świeżość?

W szczelnym pojemniku w temperaturze pokojowej smakują najlepiej przez trzy do czterech dni. Dobrze zapakowane można je też zamrozić na około sześć miesięcy, zgodnie z ogólnymi wytycznymi dotyczącymi zamrażania domowych wypieków.

Czym zastąpić mleko w proszku w kremie?

Najprostszym zamiennikiem jest starta biała czekolada rozpuszczona razem z masłem i cukrem. Krem wyjdzie trochę słodszy i mniej zbity niż z mlekiem w proszku, ale nadal dobrze trzyma skorupki razem.

Dlaczego moje skorupki się rozpadają?

Najczęściej forma była za chłodna, przez co ciasto nie zdążyło się dopiec w środku. Upiecz próbną kulkę, zanim zaczniesz całą partię, i piecz kolejne dopóki skorupki nie będą równo złocone.

Czy można pominąć orzechy włoskie w kremie?

Technicznie tak, krem bez orzechów będzie gładszy, choć straci charakterystyczną chrupkość i część smaku, od którego ciasteczka wzięły nazwę. Dla osób z alergią na orzechy drzewiaste lepiej jednak wybrać inny przepis niż usuwać główny alergen.

Czy ciasto na skorupki można przygotować wcześniej?

Tak, zawinięte w folię ciasto poczeka w lodówce do jednego dnia. Przed formowaniem kuleczek wyjmij je wcześniej, żeby lekko zmiękło i łatwiej się z nim pracowało.

Źródła

Rzetelne źródła pomogły w opracowaniu i dopracowaniu tej treści.
Rate this recipe

Orzeszki z czasów PRL

Czas przygotowania:
40 Minut
Czas gotowania:
20 Minut
Całkowity czas:
60 Minut
Porcje:
około 40 orzeszków (80 połówek skorupek)
Ciasteczka orzeszki z kremem kakaowo-orzechowym, jedno przełamane na pół

Chrupiące skorupki w kształcie orzecha wypełnione gęstym kremem kakaowo-orzechowym, czyli orzeszki, klasyczny domowy deser z czasów PRL.

Składniki

  • Na skorupki orzeszków

  • 300 g mąki pszennej
  • 150 g masła, roztopionego i ostudzonego
  • 100 g cukru pudru
  • 2 jajka (rozmiar M)
  • 1 łyżka gęstej śmietany 18%
  • 1/2 łyżeczki sody oczyszczonej
  • szczypta soli
  • Na krem kakaowo-orzechowy

  • 125 g masła
  • 150 g cukru
  • 100 ml wody
  • 2 łyżki kakao
  • 300 g mleka w proszku pełnotłustego
  • 75 g orzechów włoskich, drobno posiekanych
  • opcjonalnie: łyżka rumu lub kilka kropli aromatu rumowego

Przygotowanie

1.

1. Zagnieć ciasto na skorupki: Rozpuszczone i ostudzone masło połącz z cukrem pudrem, jajkami i śmietaną. Dodaj mąkę z sodą i szczyptą soli i zagnieć gładkie ciasto. Zawiń je w folię i schłodź w lodówce przez około 30 minut.

2.

2. Rozgrzej formę do orzeszków: Postaw orzeszkownicę na średnim ogniu (albo włącz elektryczną) i poczekaj, aż będzie dobrze gorąca. Zbyt chłodna forma sprawi, że skorupki się nie dopieczą i będą się rozpadać.

3.

3. Uformuj małe kulki ciasta: Oderwij kawałki ciasta i uformuj kulki o średnicy około 1 cm, żeby swobodnie wypełniały wgłębienia formy bez nadmiaru.

4.

4. Upiecz skorupki: Włóż kulki do wgłębień, zamknij formę i dociśnij. Piecz 30 do 60 sekund, do uzyskania złotego koloru. Wyjmij skorupki i ostudź je na kratce.

5.

5. Przygotuj krem orzechowo-kakaowy: Roztop masło z cukrem, wodą i kakao i chwilę zagrzewaj na małym ogniu. Gdy masa trochę przestygnie, wmieszaj mleko w proszku do gładkości. Na końcu dodaj posiekane orzechy i odczekaj, aż krem zgęstnieje.

6.

6. Napełnij i złóż orzeszki: Łyżeczką nakładaj krem na połówki skorupek i łącz je po dwie, lekko dociskając, aby powstał kształt całego orzecha. Odstaw na około 30 minut, aby nadzienie dobrze stężało przed podaniem.

Uwagi

  1. Czas całkowity nie obejmuje około 30 minut potrzebnych kremowi na stężenie po złożeniu orzeszków.
  2. Wartości odżywcze podane są dla jednej sztuki, czyli całego orzeszka złożonego z dwóch skorupek.
  3. Orzeszkownica (forma do pieczenia w kształcie orzecha) jest niezbędna, by uzyskać charakterystyczny kształt ciasteczek.

Potrzebne narzędzia

  • Orzeszkownica (forma do pieczenia orzeszków)
  • Miska do wyrabiania ciasta
  • Rondelek do kremu
  • Trzepaczka lub łyżka drewniana
  • Kratka do ostudzenia skorupek

Informacje o alergenach

Sprawdź składniki pod kątem alergenów i w razie potrzeby skonsultuj się ze specjalistą.
  • Gluten (mąka pszenna)
  • Jaja
  • Mleko i produkty mleczne (masło, śmietana, mleko w proszku)
  • Orzechy drzewiaste (orzechy włoskie)

Wartości odżywcze (na porcję)

Informacje o wartościach odżywczych są przybliżone i nie zastępują porady lekarskiej.
  • Kalorie: 150
  • Tłuszcz całkowity: 9 g
  • Węglowodany ogółem: 15 g
  • Białko: 3 g