Pin it
Katarzynki to małe korzenne pierniczki. W Polsce piecze się je od pokoleń na andrzejki i na święta Bożego Narodzenia. Nazwę mają po świętej Katarzynie i starej tradycji wróżb kawalerskich, ale dziś piecze się je po prostu, bo pachną domem i zimą.
Ten przepis daje ciasteczka miękkie w środku. Mają cienką, błyszczącą warstwę lukru, która nie pęka przy przełamaniu. Dobrze się nadają na świąteczny talerz, do prezentu w słoiku albo na wspólne pieczenie z dzieckiem, bo ciasto jest proste w obróbce.
Ciasto trzeba schłodzić w lodówce przez około 2 godziny, zanim zaczniesz wykrawać foremki. Zaplanuj pieczenie tak, żeby mieć czas na dwa podejścia do kuchni: jedno na wyrobienie ciasta i jedno na wałkowanie oraz pieczenie.
Co trafia do piernikowego ciasta
Dobry miód robi tu większość roboty. Wybierz płynny, aromatyczny miód wielokwiatowy albo spadziowy, a nie ten, który już całkiem wykrystalizował w słoiku. Jeśli skrystalizuje, wystarczy podgrzać zamknięty słoik w ciepłej wodzie, żeby wrócił do płynnej postaci. Przyprawę piernikową możesz kupić gotową albo zmieszać samodzielnie z cynamonu, goździków, imbiru i gałki muszkatołowej.
- Miód pszczeli. Nadaje ciastu wilgotność i głęboki smak, a po upieczeniu odpowiada za miękkość środka.
- Masło. Dodaje kruchości i łagodzi mocny smak przypraw.
- Cukier. Podkreśla słodycz miodu i pomaga ciastu lekko się zrumienić.
- Jajko. Spaja ciasto i daje mu elastyczność potrzebną do wałkowania.
- Mąka pszenna. Buduje strukturę ciasteczek, wystarczająco zwartą, żeby wytrzymały wykrawanie foremkami.
- Soda oczyszczona. Lekko podnosi ciasto, dzięki czemu katarzynki nie wychodzą zbite.
- Przyprawa piernikowa. Daje charakterystyczny, korzenny aromat całego ciasteczka.
- Białko i cukier puder. Tworzą cienką, błyszczącą skorupkę lukru, która jest wizytówką katarzynek.
Jak upiec miękkie katarzynki
- Rozpuść miód z masłem i cukrem. W garnku z grubym dnem podgrzej miód, masło i cukier na małym ogniu, mieszając do połączenia. Nie doprowadzaj do wrzenia, wystarczy, aby masło się rozpuściło i cukier zniknął.
- Ostudź masę i dodaj przyprawy. Przełóż ciepłą, ale nie gorącą masę do większej miski. Wmieszaj sodę oczyszczoną, przyprawę piernikową i szczyptę soli.
- Wmieszaj jajko. Gdy masa jest już tylko letnia, wbij jajko i dokładnie wymieszaj. USDA przypomina, że jajka warto trzymać w chłodzie do ostatniego momentu i nie próbować surowego ciasta z łyżki.
- Wyrób ciasto z mąką. Dosypuj mąkę partiami i zagniataj, aż ciasto będzie gładkie, elastyczne i nie będzie się kleić do rąk.
- Schłodź ciasto. Zawiń ciasto w folię i odstaw do lodówki na około 2 godziny, można też na całą noc. Schłodzone ciasto łatwiej się wałkuje i mniej ściąga przy wykrawaniu.
- Wałkuj i wykrawaj. Rozwałkuj ciasto na podsypanej mąką stolnicy na grubość około 4-5 mm i wykrawaj foremkami w kształt serc albo kółek.
- Piecz ciasteczka. Ułóż ciasteczka na blasze wyłożonej papierem do pieczenia i piecz w piekarniku nagrzanym do 175°C przez 11-13 minut, aż brzegi lekko się zarumienią.
- Polukruj wystudzone ciasteczka. Ubij białko z cukrem pudrem i kilkoma kroplami soku z cytryny na gładki, płynny lukier. Zanurzaj wierch każdego ciasteczka tak, aby nadmiar lukru spłynął i zostawił tylko cienką warstwę.
Dlaczego katarzynki leżakują
Świeżo upieczone i polukrowane katarzynki są chrupiące na zewnątrz i lekko miękkie w środku. To jednak nie jest ich ostateczna forma. Tradycyjnie piernik leżakuje w zamkniętym pudełku blaszanym kilka tygodni, żeby wilgoć z powietrza rozłożyła się równo i ciasteczka zmiękły na wylot. Jeśli nie masz czasu czekać, zjedz je od razu, będą tylko trochę bardziej kruche niż te z grudniowej blaszanki. Żeby przyspieszyć mięknienie, włóż do pudełka razem z ciasteczkami kromkę chleba na dobę albo dwie, a potem ją wyjmij. Przechowuj katarzynki w szczelnie zamkniętym pojemniku, w temperaturze pokojowej, z dala od słońca i kaloryfera.
Najczęstszy błąd przy pierniku
Najwięcej katarzynek psuje się na etapie wałkowania. Gdy dosypiesz za dużo mąki, żeby ciasto mniej się kleiło, ciasteczka wyjdą twarde i suche, nawet po leżakowaniu. Lepiej podsypywać blat skąpo i w razie potrzeby schłodzić ciasto z powrotem w lodówce, jeśli robi się za miękkie od ciepła rąk. Drugi częsty błąd to zbyt długie pieczenie. Katarzynki dochodzą dalej pod wpływem własnego ciepła na blasze, więc jeśli zostawisz je w piekarniku, aż będą wyglądać w pełni upieczone, po ostygnięciu będą twarde jak kamień. Wyjmij je, gdy brzegi są lekko złote, a środek jeszcze blady.
Czym zastąpić przyprawę piernikową
Gotowa przyprawa piernikowa to wygodny skrót, ale domowa mieszanka pachnie intensywniej. Połącz cynamon, zmielone goździki, imbir w proszku i odrobinę gałki muszkatołowej, dodając szczyptę kardamonu, jeśli masz go pod ręką. Część miodu możesz zamienić na melasę, co da ciastu ciemniejszy kolor i lekko dymny smak. Jeśli nie masz sody oczyszczonej, zastąp ją proszkiem do pieczenia w ilości około trzy razy większej, choć ciasteczka wyjdą odrobinę mniej płaskie. Masło możesz zamienić na margarynę, ale ciasteczka stracą część tej maślanej nuty, która jest w klasycznej wersji.
Lukier, który nie pęka
Charakterystyczna, bardzo cienka warstwa lukru na katarzynkach to efekt odpowiedniej konsystencji, nie długiego ubijania. Lukier powinien być na tyle płynny, żeby ściekał z łyżki wstążką, a nie opadał w jednej grudzie. Jeśli jest za gęsty, rozcieńcz go kapką wody albo soku z cytryny. Jeśli za rzadki, dosypuj po łyżeczce cukru pudru. Zanurzaj ciasteczka, gdy są całkiem wystudzone, bo ciepło rozpuszcza lukier i robi grube, mleczne naloty, które później pękają przy zginaniu. Po polukrowaniu odłóż ciasteczka na ruszt na kilka godzin, żeby lukier dobrze obsechł, zanim je poukładasz jedno na drugim w pudełku.
Z czym podawać katarzynki
Katarzynki najlepiej smakują z gorącą herbatą z goździkami i cynamonem albo z kubkiem mleka, jeśli pieczesz je z dzieckiem. Na świąteczny stół ułóż je razem z piernikowymi chatkami albo suszonymi w cukrze plasterkami pomarańczy, bo korzenny aromat dobrze się ze sobą łączy. Jeśli zostanie ci trochę lukru, przechowaj go w zamkniętym szklanym słoiku w lodówce i wykorzystaj następnego dnia do kolejnej partii, bo na powietrzu szybko twardnieje.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy mogę zrobić ciasto na katarzynki wcześniej?
Tak, ciasto po wyrobieniu możesz owinąć folią i trzymać w lodówce do 3 dni albo zamrozić do miesiąca. Przed wałkowaniem wyjmij je wcześniej, żeby lekko zmiękło i dało się rozwałkować bez pękania na krawędziach.
- Czym zastąpić przyprawę piernikową, jeśli jej nie mam?
Zmieszaj cynamon, zmielone goździki, imbir w proszku i odrobinę gałki muszkatołowej, zaczynając od więcej cynamonu niż innych przypraw. Możesz dodać szczyptę kardamonu albo pieprzu, żeby smak był bardziej wyrazisty.
- Jak długo katarzynki zachowują świeżość?
W szczelnie zamkniętym pojemniku, w temperaturze pokojowej, zachowują dobrą jakość przez kilka tygodni, a nawet mięknieją z czasem. Jeśli zobaczysz na nich pleśń, wilgotne plamy albo poczujesz nietypowy zapach, wyrzuć całą partię, bez wyjątków.
- Dlaczego mój lukier popękał po wyschnięciu?
Najczęściej dlatego, że był za gęsty albo ciasteczka nie były całkiem wystudzone przed zanurzeniem. Rozcieńcz lukier odrobiną wody albo soku z cytryny, aż będzie spływał wstążką z łyżki, i czekaj z lukrowaniem, aż ciasteczka będą całkiem chłodne.
- Czy katarzynki są bezpieczne dla małych dzieci?
Samo ciasteczko po upieczeniu jest bezpieczne, ale pamiętaj, że surowy miód nie powinien trafiać do diety dzieci poniżej roku, bo może zawierać zarodniki wywołujące botulizm dziecięcy, jak przypomina uczelnia rolnicza Purdue. Dla niemowląt i małych dzieci lepiej zasięgnąć porady pediatry.
- Czy mogę upiec większą porcję na raz?
Tak, przepis dobrze się podwaja, potrzebujesz tylko większego garnka na rozpuszczenie miodu i więcej miejsca w lodówce na schłodzone ciasto. Piecz partiami, żeby ciasteczka miały równo upieczone brzegi, a nie dusiły się na zbyt zapełnionej blasze.