Pin it
Ciasto Pierzynka to jedna z tych receptur, które krążą po polskich blogach kulinarnych podpisane nazwiskiem siostry Anastazji, zakonnicy znanej z prostych i sprawdzonych wypieków. Nazwa pochodzi od wierzchu: warstwy ubitej śmietany z galaretką, która po zastygnięciu robi się pulchna i miękka jak pierzyna.
To ciasto na urodziny, imieniny czy rodzinny obiad, gdy chcesz czegoś efektownego bez cukierniczych sztuczek. Spód to kakaowy biszkopt, środek to krem maślano-śmietanowy z pokruszonym biszkoptem, a wierzch to właśnie ta pulchna pianka.
Jedyne, czego to ciasto wymaga, to czas. Po złożeniu warstw musi odpocząć w lodówce co najmniej 4 godziny, a najlepiej całą noc, żeby pianka z galaretką dobrze stężała i żeby kawałki kroiły się równo.
Co trafia do blachy z pierzynką
Składniki są proste i łatwo dostępne, liczy się głównie świeżość śmietany i jajek. Kupuj śmietankę kremówkę 30% lub 36% tłuszczu, bo tylko taka ubije się na stabilną masę.
- Jajka. Ubite z cukrem dają puszysty, lekki biszkopt bez spulchniacza.
- Cukier. Słodzi biszkopt i razem z jajkami buduje jego strukturę.
- Mąka pszenna i kakao. Dają ciemny, delikatnie czekoladowy spód.
- Olej i woda. Utrzymują biszkopt wilgotny przez kilka dni leżenia w lodówce.
- Masło. Buduje gęstość środkowej warstwy i trzyma pokruszony biszkopt w całości.
- Śmietanka kremówka. Ubita na sztywno daje lekkość i kremowi, i pierzynce na wierzchu.
- Cukier puder. Słodzi krem maślano-śmietanowy bez grudek.
- Galaretka. Stabilizuje ubitą śmietanę na wierzchu, dzięki niej pianka trzyma kształt i nie opada.
- Herbatniki czekoladowe. Pokruszone na wierzchu dają chrupiący, kontrastowy akcent.
Jak powstają warstwy ciasta
- Upiecz pierwszy blat biszkoptowy. Ubij jajka z cukrem na jasną, puszystą masę, to zajmie około 8-10 minut. Pod koniec dolej olej i wodę, a potem delikatnie wmieszaj przesianą mąkę z kakao. Przelej na blachę 21x32 cm wyłożoną papierem i piecz w 180°C przez 20-25 minut.
- Upiecz drugi blat biszkoptowy. Powtórz dokładnie tę samą czynność, żeby mieć dwa gotowe blaty. Oba odstaw do całkowitego wystudzenia, najlepiej na kilka godzin.
- Zrób krem maślano-śmietanowy. Ubij miękkie masło na puszysto. Osobno ubij schłodzoną śmietankę na sztywno z cukrem pudrem, a potem połącz ją z masłem, dodając po łyżce. Jeden z blatów pokrusz na kawałki i wmieszaj w krem.
- Złóż pierwszą warstwę ciasta. Drugi, cały blat ułóż w blaszce lub ramce i przykryj równo kremem z pokruszonym biszkoptem.
- Przygotuj piankę z galaretką. Galaretkę rozpuść w 150 ml gorącej wody i odstaw do wystudzenia, tak żeby została płynna, ale chłodna. Ubij drugą porcję schłodzonej śmietanki na sztywno, a potem, mieszając na niskich obrotach, wlej chłodną galaretkę. Rozprowadź piankę na wierzchu ciasta.
- Schłodź i udekoruj ciasto. Posyp wierzch pokruszonymi herbatnikami czekoladowymi i wstaw ciasto do lodówki na minimum 4 godziny, najlepiej na całą noc, zanim zaczniesz kroić.
Sekret stabilnej pianki na wierzchu
Cała sztuka pierzynki leży w temperaturze galaretki. Jeśli wlejesz ją do śmietany zbyt ciepłą, krem się rozwodni i po schłodzeniu puści wodę. Jeśli odstawisz ją za długo, zacznie żelować w misce i zrobią się w niej twarde kawałki. Galaretka powinna być płynna, ale wyczuwalnie chłodna, taka jak zimna herbata. Śmietankę do ubijania trzymaj w lodówce do ostatniej chwili, bo tylko dobrze schłodzona śmietana o zawartości tłuszczu od 30 procent utrzyma stabilną pianę po ubiciu, jak opisuje poradnik Iowa State University Extension. Galaretka działa tu jak naturalny stabilizator, dzięki czemu pianka nie opada nawet po dobie w lodówce.
Jak nie zamienić śmietany w masło
Ubita śmietana zmienia się w masło szybciej niż się wydaje, czasem wystarczy kilkanaście sekund miksowania za długo. Gdy piana robi się ziarnista, matowa albo zaczyna oddzielać się od niej płyn, to znak, że przesadziłeś. Taki sam problem może się zdarzyć przy łączeniu kremu z masłem, jeśli masło jest zbyt zimne i nie chce się rozprowadzić równo. Najbezpieczniej ubijać na średnich, nie najwyższych obrotach, i co kilkanaście sekund sprawdzać konsystencję łyżką. Jeśli krem zacznie się rozwarstwiać, zwykle wystarczy dodać łyżkę świeżej, niedubitej śmietany i wymieszać ręcznie, żeby wrócił do gładkiej formy.
Zamienniki, które naprawdę działają
Galaretka o smaku zielonym, najczęściej cytrynowa albo limonkowa, to klasyka tej receptury, ale równie dobrze zadziała bezbarwna galaretka żelatynowa, jeśli nie chcesz, żeby pianka miała kolor. Herbatniki czekoladowe możesz zastąpić startą czekoladą gorzką albo kakao przesianym przez sitko, efekt wizualny będzie podobny. Do biszkoptu możesz dodać łyżeczkę ekstraktu waniliowego, to drobny dodatek, który nie zmienia proporcji, a wyraźnie podkreśla smak kakao. Jeśli wolisz mniej słodkie ciasto, zmniejsz cukier puder w kremie o połowę, pianka i tak będzie wystarczająco słodka.
Przechowywanie i mrożenie pierzynki
Ciasto z ubitą śmietaną i galaretką łatwo się psuje, dlatego trzymaj je w lodówce przez cały czas, poza momentem podania. Produkty na bazie śmietany nie powinny stać dłużej niż dwie godziny w temperaturze pokojowej, zanim trafią do chłodu, tak jak podaje amerykański urząd FSIS w swoich zasadach dotyczących strefy zagrożenia bakteryjnego. W zamkniętym pojemniku w lodówce ciasto wytrzyma kilka dni, zachowując najlepszą konsystencję w ciągu pierwszych dwóch lub trzech. Sam biszkopt, jeszcze bez kremu i pianki, można zamrozić owinięty folią na kilka tygodni, ale złożonego ciasta z pianką z galaretką nie zamrażaj, bo po rozmrożeniu śmietana puści wodę i warstwy się rozwarstwią.
Do kawy, na urodziny, na święta
Pierzynka najlepiej smakuje prosto z lodówki, w chłodzie krem trzyma formę i kroi się czysto. Podawaj ją z mocną czarną kawą albo herbatą, kontrast gorącego napoju i chłodnego, kremowego ciasta działa najlepiej. To ciasto dobrze wygląda na dużym półmisku pokrojone w równe kwadraty, dlatego sprawdza się na urodziny, komunie czy spotkania rodzinne, gdzie trzeba nakarmić więcej osób niż przy zwykłym cieście na co dzień. Jeśli zostanie miejsce na talerzu, świeże owoce, na przykład malina albo kilka plasterków truskawki, dodają świeżości do bogatego, śmietanowego smaku.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy muszę użyć galaretki o smaku zielonym?
Nie, to tylko tradycyjny wybór w tej receptury. Możesz użyć bezbarwnej galaretki żelatynowej, jeśli nie chcesz, żeby pianka miała kolor, albo innego smaku, o ile nie jest zbyt intensywny. Proporcje wody i czas stężania zostają takie same.
- Jak długo można przechowywać ciasto pierzynka?
W zamkniętym pojemniku w lodówce ciasto wytrzyma kilka dni, najlepsze jest w ciągu pierwszych dwóch lub trzech. Trzymaj je w chłodzie przez cały czas, poza krótkim momentem podania.
- Czy pianka na pewno stężeje, jeśli się pospieszę?
Nie licz na to. Pianka z galaretką potrzebuje minimum 4 godzin w lodówce, a najlepiej całej nocy, żeby dobrze stężała i trzymała kształt podczas krojenia. Krótsze chłodzenie kończy się rozlewającym się wierzchem.
- Czy mogę zrobić to ciasto bezglutenowe?
Teoretycznie tak, zamieniając mąkę pszenną na bezglutenową mieszankę do biszkoptów oraz dobierając bezglutenowe herbatniki. Struktura biszkoptu może wyjść nieco inna, trochę bardziej krucha, więc traktuj to jako wariant do wypróbowania, a nie gotowy, sprawdzony przepis.
- Z czym najlepiej podawać ciasto pierzynka?
Najlepiej z mocną kawą albo czarną herbatą, bo gorący napój równoważy chłodny, śmietanowy krem. Sprawdza się też z kilkoma świeżymi owocami na talerzu, na przykład malinami, które dodają lekkości bogatemu ciastu.
- Co robić, jeśli śmietana zamienia się w grudki podczas ubijania?
To znak, że ubiłeś ją za długo i zbliża się do masła. Przerwij miksowanie i dodaj łyżkę świeżej, niedubitej śmietany, a potem wymieszaj ręcznie trzepaczką, żeby masa wróciła do gładkiej, kremowej konsystencji.