Pin it
Miodownik z masą grysikową i orzechami to klasyka świątecznego stołu, choć równie dobrze sprawdza się przy zwykłej niedzielnej kawie. Trzy miodowe blaty przekładamy dżemem z czarnej porzeczki i aksamitną masą na bazie kaszy manny, a na wierzchu chrupią karmelizowane orzechy włoskie.
To ciasto dla kogoś, kto lubi piec z wyprzedzeniem. Same blaty i krem robi się szybko, ale złożony tort potrzebuje jeszcze nocy w lodówce, żeby zmiękł i się przegryzł. Jeśli planujesz je na konkretną okazję, zacznij dzień wcześniej.
Z czego składa się ten miodownik
Do dobrego miodownika warto użyć miodu o wyraźnym aromacie, najlepiej wielokwiatowego lub rzepakowego, bo to on nadaje blatom charakter. Masło do kremu i do karmelizowania orzechów powinno być świeże, a orzechy włoskie najlepiej kupić w całości i posiekać samodzielnie tuż przed użyciem.
- Miód. Nadaje blatom charakterystyczny smak i wilgotność, dzięki niemu ciasto długo zostaje miękkie.
- Cukier. Słodzi blaty i masę, a w karmelu daje orzechom chrupiącą, szklistą skorupkę.
- Jajka. Spulchniają blaty, ubite z cukrem i miodem na ciepło dają im lekką, piankowatą strukturę.
- Mąka pszenna. Buduje strukturę blatów, dzięki niej ciasto się trzyma, mimo że jest wilgotne.
- Soda oczyszczona. Reaguje z miodem podczas podgrzewania i lekko spulchnia blaty.
- Mleko. Baza masy grysikowej, w nim gotuje się kaszkę mannę na gęsty budyń.
- Kasza manna (grysik). Zagęszcza mleko i daje masie delikatną, aksamitną konsystencję bez mączystego posmaku.
- Masło. Ubite z cukrem i wmieszane w ostudzoną kaszkę zamienia ją w stabilny, kremowy nadzienie.
- Dżem z czarnej porzeczki. Dodaje kwaskowatości, która przełamuje słodycz miodu i masła.
- Orzechy włoskie. Skarmelizowane na wierzchu dają chrupiącą teksturę i wyraźny, lekko gorzkawy aromat.
- Wanilia. Delikatnie zaokrągla smak masy grysikowej.
Jak upiec miodownik krok po kroku
- Zagotuj masę jajeczno-miodową. W misce ustawionej nad garnkiem z gorącą wodą ubijaj jajka z cukrem, miodem i sodą przez około 10 minut, aż masa zrobi się ciepła, jasna i podwoi objętość. Pilnuj, żeby woda tylko delikatnie parowała, bo zbyt mocne gotowanie ściśnie jajka.
- Dodaj mąkę i upiecz blaty. Zdejmij miskę z kąpieli wodnej, wmieszaj mąkę z solą, podziel ciasto na trzy równe części i piecz każdą w formie 22-24 cm w 180°C przez 10-12 minut, do złotego koloru. Ostudź blaty całkowicie na ruszcie.
- Ugotuj kaszkę mannę na mleku. Zagotuj mleko, wsyp kaszę manną strumieniem, ciągle mieszając, i gotuj na małym ogniu około 5 minut, aż masa zgęstnieje. Dodaj cukier, sól i wanilię, przykryj folią dotykającą powierzchni i ostudź całkowicie.
- Ubij masło i połącz z kaszką. Zmiękłe masło ubij na puszysty, jasny krem, a potem dodawaj ostudzoną kaszkę po łyżce, ubijając do gładkości. Jeśli masa się rozdzieli, ubijaj dalej, w temperaturze pokojowej wróci do siebie.
- Skarmelizuj orzechy. Na suchej patelni rozpuść cukier z masłem i miodem, aż zrobi się bursztynowy, wsyp posiekane orzechy i szybko wymieszaj, żeby się obtoczyły. Wylej na papier do pieczenia i ostudź przed połamaniem na kawałki.
- Przełóż blaty dżemem i masą. Pierwszy blat posmaruj dżemem z czarnej porzeczki, przykryj drugim blatem i rozprowadź połowę masy grysikowej, a na koniec przykryj trzecim blatem.
- Udekoruj i schłodź. Pozostałą masą pokryj wierzch tortu, posyp karmelizowanymi orzechami i odstaw do lodówki na minimum 6 godzin, najlepiej na całą noc, przed pokrojeniem.
Dlaczego blaty robi się na ciepło
Ubijanie jajek z miodem, cukrem i sodą nad parą to nie fanaberia. Ciepło rozpuszcza miód i cukier, dzięki czemu masa szybciej się napowietrza, a soda zaczyna działać już w misce, więc blaty wychodzą lekkie, mimo sporej ilości miodu. Cały trik polega na tym, żeby woda pod miską tylko parowała, nie wrzała. Za mocny żar ścina białko i zamiast puszystej masy dostajesz jajeczną zupę z kawałkami omletu.
Sekret gładkiej masy grysikowej
Masa grysikowa psuje się najczęściej z jednego powodu. Ciepła kaszka trafia do masła, gorąco rozpuszcza tłuszcz i krem robi się wodnisty albo się rozwarstwia. Ostudź kaszkę mannę do temperatury pokojowej, najlepiej nawet chłodniejszej, zanim zaczniesz ją dokładać do ubitego masła, łyżka po łyżce. Jeśli krem mimo wszystko wygląda na rozdzielony, nie wpadaj w panikę, po kilku minutach dalszego ubijania w cieplejszym miejscu zwykle się scala.
Jak bezpiecznie karmelizować orzechy
Roztopiony cukier z masłem i miodem robi się bardzo gorący, dużo gorętszy niż zwykłe gotowanie, więc trzymaj dzieci i zwierzęta z daleka od patelni. Mieszaj orzechy szybko, ale bez pośpiechu, karmel ściemnia się w kilka sekund i łatwo go przypalić. Gdy masa zrobi się ciemnobursztynowa, zdejmij patelnię z ognia, wylej orzechy na papier do pieczenia i poczekaj, aż całkowicie stężeją, zanim je połamiesz.
Zamienniki i uczulenia, o których warto wiedzieć
Dżem z czarnej porzeczki można zastąpić wiśniowym albo żurawinowym, każdy z wyraźną kwaskowością dobrze zbalansuje słodycz miodu. Orzechy włoskie zamienisz na pekan albo laskowe, karmelizują się tak samo. Ten miodownik zawiera jednak kilka typowych alergenów, mąkę pszenną i kaszę manną z glutenem, jajka, nabiał w maśle i mleku oraz orzechy włoskie, które FDA zalicza do głównych alergenów pokarmowych. Jeśli pieczesz dla gości, zapytaj wcześniej o uczulenia.
Dlaczego trzeba go schłodzić na noc
Suche na pierwszy dzień blaty miękną dopiero wtedy, gdy wilgoć z dżemu i masy grysikowej zdąży się w nie wchłonąć, dlatego miodownik smakuje najlepiej po nocy w lodówce, a nie prosto po złożeniu. Ciasto zawiera nabiał i jajka, więc jest produktem łatwo psującym się. Uniwersytecka poradnia Iowa State University przypomina, że takie wyroby można bezpiecznie trzymać w temperaturze pokojowej maksymalnie przez dwie godziny od wyjęcia z piekarnika, a potem trzeba je schłodzić. Po tym czasie trzymaj tort w zamkniętym pojemniku w lodówce i zjedz w ciągu kilku dni.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy mogę upiec blaty dzień wcześniej?
Tak, to nawet wygodne rozwiązanie. Upieczone i całkowicie ostudzone blaty przechowuj przykryte w temperaturze pokojowej do jednego dnia albo w lodówce do dwóch dni, a składanie i masę zrób tego samego dnia, kiedy planujesz podać tort.
- Czym zastąpić dżem z czarnej porzeczki?
Dobrze sprawdzi się dżem wiśniowy, żurawinowy albo z agrestu, czyli każdy z wyraźną kwaskowością. Unikaj dżemów bardzo słodkich i mdłych, bo miodownik i tak jest słodkim ciastem i potrzebuje kontrastu.
- Jak długo wytrzyma miodownik w lodówce?
Trzymany w zamkniętym pojemniku w lodówce zachowuje dobrą konsystencję kilka dni, choć smakuje najlepiej w pierwszych dwóch lub trzech dniach, kiedy masa jest jeszcze świeża. Zawsze sprawdź zapach i wygląd przed podaniem, a przy jakimkolwiek śladzie pleśni czy kwaśnego zapachu wyrzuć ciasto.
- Czy mogę użyć innych orzechów niż włoskie?
Tak, orzechy pekan albo laskowe karmelizują się praktycznie tak samo i dobrze pasują do miodu. Migdały też się sprawdzą, choć dają trochę inny, delikatniejszy smak.
- Co zrobić, gdy masa grysikowa się rozwarstwia?
Najczęściej to znak, że kaszka manna była jeszcze ciepła, kiedy trafiła do masła. Zostaw masę na kilka minut w cieplejszym miejscu i ubijaj dalej, zwykle się scala. Jeśli nic nie pomaga, dodaj łyżkę miękkiego masła i ubijaj jeszcze raz.
- Ile porcji wychodzi z tego przepisu?
Z podanych proporcji wychodzi tort na 16 niewielkich kawałków, bo to ciasto jest dość bogate i słodkie. Spokojnie można go pokroić na mniejsze kawałki, jeśli serwujesz go jako jeden z kilku deserów na stole.