Pin it
To jedno z tych ciast, które pamiętam z rodzinnych świąt. Trzy warstwy na jednej blasze, każda inna, a razem tworzą coś dużo lepszego niż suma części. Na dole pulchny biszkopt, na nim przeplatają się mak i twaróg, a całość wieńczy błyszcząca polewa z orzechów.
Licz na około 2 godziny pracy w kuchni i jeszcze kilka godzin chłodzenia, najlepiej całą noc, zanim pierwszy kawałek trafi na talerz. Żaden etap nie jest trudny, tylko trzeba im dać czas.
Jeśli szukasz ciasta na święta albo rodzinny obiad, które zrobi wrażenie bez egzotycznych składników, to dobry wybór.
Co znajdziesz w trzech warstwach
Każda z trzech mas potrzebuje innych składników, ale większość i tak masz w kuchni. Najważniejsze to dobry twaróg sernikowy i mak, który sam sparzysz i zmielesz, bo gotowe masy z pudełka wychodzą dużo bardziej wodniste.
- Mak. Baza środkowej warstwy, po sparzeniu i zmieleniu daje gęstą, ciemną masę o wyraźnym, lekko orzechowym smaku.
- Twaróg sernikowy. Najlepiej trzykrotnie zmielony, bo wtedy masa serowa wychodzi gładka, bez grudek.
- Jajka. Spajają wszystkie trzy warstwy i odpowiadają za to, że ciasto po upieczeniu się nie rozpada.
- Masło. Nadaje masie serowej i polewie orzechowej kremowość i pełny smak.
- Budyń waniliowy w proszku. Stabilizuje masę serową podczas pieczenia, dzięki niemu warstwa nie rozwarstwia się od biszkoptu.
- Miód. Łagodzi mak i dodaje mu głębszego, korzennego aromatu.
- Rodzynki i orzechy włoskie. Przełamują gładkość masy makowej odrobiną tekstury.
- Mąka pszenna i proszek do pieczenia. Budują lekki, gąbczasty biszkopt, który utrzyma dwie ciężkie warstwy na wierchu.
- Cukier. Występuje w każdej warstwie w innej ilości, dopasowanej do tego, co ma osłodzić.
Jak poskładać ciasto krok po kroku
- Sparz mak. Zalej mak wrzącą wodą, przykryj i odstaw na 30 minut, potem odcedź go bardzo dokładnie, najlepiej przez gazę, żeby nie został nadmiar wody.
- Zmiel mak dwa razy. Przepuść go przez maszynkę do mięsa albo zmiksuj krótkimi partiami, aż powstanie gładka, lśniąca masa bez całych ziarenek.
- Upiecz biszkopt. Ubij jajka z cukrem na gęstą pianę, wmieszaj mąkę z proszkiem do pieczenia i piecz w formie 23x33 cm przez 20-25 minut w 170°C. Ostudź całkowicie.
- Zrób masę makową i serową. Do zmielonego maku dodaj cukier, jajka, miód, rodzynki i orzechy. Masło z cukrem i jajkami zmiksuj z twarogiem i budyniem na gładką masę serową.
- Nałóż obie masy na biszkopt. Rozkładaj je na zmianę łyżką, potem lekko przeciągnij nożem, żeby powstał marmurkowy wzór, i piecz 40-45 minut w 170°C.
- Zrób polewę orzechową. Rozpuść masło z cukrem i mlekiem, dodaj zmielone orzechy i gotuj na małym ogniu, mieszając, aż lekko zgęstnieje.
- Wykończ ciasto. Polej ciepłą polewą ostudzony wierch, wyrównaj i wstaw do lodówki na minimum 3 godziny, najlepiej na noc, przed krojeniem.
Sparzanie maku robi różnicę
Gotowy mak mielony z paczki jest wygodny, ale rzadko ma tę głębię smaku co mak sparzony samodzielnie. Wrzątek rozmiękcza twarde łupinki ziaren, dzięki czemu po zmieleniu masa jest gładka i błyszcząca, a nie piaszczysta. Odcedzanie jest równie ważne jak samo parzenie. Jeśli zostawisz w maku zbyt dużo wody, masa makowa zrobi się wodnista i podczas pieczenia puści płyn na spód ciasta.
Kupuj mak od sprawdzonego sprzedawcy i przechowuj go w zamkniętym pojemniku, w chłodnym i ciemnym miejscu, tak jak radzi poradnik University of Illinois Extension. Dobrze zapakowany mak zachowuje świeżość nawet kilka lat, ale po otwarciu najlepiej zużyć go w rozsądnym czasie.
Dlaczego masa serowa potrzebuje budyniu
Twaróg sam z siebie puszcza wodę podczas pieczenia, a to prosta droga do warstwy, która się rozdziela od biszkoptu. Proszek budyniowy wiąże tę wilgoć i działa jak naturalny stabilizator, bez smaku skrobi, który czasem czuć po dodaniu samej mąki ziemniaczanej.
Masę serową piecz do momentu, aż środek przestanie być płynny, ale może lekko drżeć, podobnie jak przy pieczeniu sernika. Ciasta z jajkami i twarogiem trzeba dopiec do końca, a potem trzymać w chłodzie, bo to produkty łatwo psujące się w temperaturze pokojowej, o czym przypomina poradnik Iowa State University Extension dotyczący wypieków z jajkami i nabiałem.
Polewa orzechowa, czyli ostatni szlif
Dobra polewa orzechowa ma konsystencję gęstego, błyszczącego kremu, nie powinna być ani płynna jak syrop, ani zbita jak nugat. Klucz to gotowanie na małym ogniu i ciągłe mieszanie, bo masło z cukrem potrafi się rozwarstwić, jeśli pójdzie za mocny ogień.
Polewę wylewaj na ciasto, gdy jest jeszcze ciepła, ale nie gorąca, inaczej spłynie po bokach. Jeśli wyjdzie za gęsta do rozprowadzenia, dolej łyżkę ciepłego mleka. Jeśli za rzadka, gotuj ją jeszcze minutę lub dwie, stale mieszając.
Przechowywanie i mrożenie ciasta
Ciasto serowo-makowe trzymaj w lodówce, w zamkniętym pojemniku lub pod folią, i zjedz w ciągu 3-4 dni. Nabiał i jajka w masie serowej to składniki łatwo psujące się, więc ciasto nigdy nie powinno stać długo w temperaturze pokojowej, szczególnie latem.
Pojedyncze kawałki dobrze znoszą zamrażanie bez polewy, owinięte w folię, do 2 miesięcy. Polewę orzechową zrób świeżą po rozmrożeniu, bo po zamrożeniu traci błysk i gładkość.
Zamienniki, gdy czegoś brakuje
Nie masz maszynki do mielenia maku? Kup gotowy mak mielony w sklepie, tylko i tak go sparz, żeby masa nie wyszła sucha. Orzechy włoskie w polewie i w maku możesz zamienić na migdały lub orzechy laskowe, zachowując tę samą ilość.
Twaróg sernikowy zastąpi gęsty serek wiejski po dokładnym odciśnięciu, choć tekstura będzie odrobinę inna. Osoby z alergią na orzechy mogą pominąć je w masie makowej i zrobić polewę na bazie samego masła, cukru i odrobiny mleka, bez orzechów, choć wtedy wyjdzie cieńsza.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy mak do tego ciasta trzeba koniecznie sparzać?
Tak, jeśli używasz całych ziaren maku. Wrzątek rozmiękcza łupinki, dzięki czemu po zmieleniu masa jest gładka, a nie piaszczysta. Gotowy mak mielony z paczki też warto krótko sparzyć, bo wtedy lepiej wiąże cukier i jajka.
- Czym zastąpić budyń w proszku w masie serowej?
Możesz użyć 2 łyżek mąki ziemniaczanej, choć budyń daje delikatniejszy smak i lepiej stabilizuje masę. Nie pomijaj tego składnika całkowicie, bo bez niego masa serowa częściej puszcza wodę podczas pieczenia.
- Czy ciasto można przygotować dzień wcześniej?
Tak, to nawet dobry pomysł, bo po nocy w lodówce warstwy lepiej się łączą i łatwiej je równo kroić. Upiecz ciasto, polej polewą i od razu schłodź, a podawaj dnia następnego.
- Jak długo i gdzie przechowywać ciasto serowo-makowe?
W lodówce, w zamkniętym pojemniku lub pod folią, przez 3-4 dni. Ze względu na twaróg i jajka w masie serowej ciasto nie powinno stać długo poza lodówką, zwłaszcza w cieplejsze dni.
- Czy mogę zrobić wersję bez orzechów?
Tak. Pomiń orzechy w masie makowej, a polewę zrób na bazie samego masła, cukru i mleka, gotowanych do zgęstnienia. Wyjdzie cieńsza i mniej chrupiąca, ale równie błyszcząca.
- Dlaczego moja masa serowa rozlała się po bokach biszkoptu podczas pieczenia?
Najczęściej to znak, że masa była za rzadka, na przykład przez zbyt wodnisty twaróg albo pominięty budyń. Następny raz dobrze odciśnij twaróg i nie zmniejszaj ilości budyniu w przepisie.
- Czy to ciasto można zamrozić?
Pojedyncze kawałki bez polewy, dobrze owinięte, można zamrozić do 2 miesięcy. Polewę orzechową lepiej zrobić świeżą dopiero po rozmrożeniu, bo po zamrożeniu robi się mniej gładka.