Pin it
Ciasto makówka to jeden z tych wypieków, które na polskim stole pojawiają się głównie raz w roku, w okolicach Wigilii i świąt Bożego Narodzenia. Łączy w sobie lekki biszkopt z makiem i chłodny krem z mascarpone, więc smakuje jak coś pomiędzy tortem a świątecznym ciastem z cukierni.
Jeśli lubisz mak w cieście, ale nie chcesz kombinować z drożdżowym ciastem jak przy makowcu, ta wersja jest prostsza. Biszkopt piecze się w jednej formie, a cały trud przechodzi na krem i chłodzenie.
Najważniejsze, żeby dać ciastu czas. Biszkopt musi dobrze wystygnąć przed przekrojeniem, a cały tort potrzebuje minimum kilku godzin w lodówce, zanim krem stężeje i da się go równo kroić.
Mak, biszkopt i krem mascarpone
Do tego ciasta wybierz mak suchy, o intensywnym, ciemnym kolorze i wyraźnym zapachu, bez śladów wilgoci czy pleśni. Śmietankę i mascarpone trzymaj w lodówce do ostatniej chwili, bo krem ubija się znacznie lepiej, gdy wszystko jest dobrze schłodzone.
- Jajka. Budują strukturę biszkoptu i nadają mu lekkość, dlatego białka trzeba ubić naprawdę sztywno.
- Cukier. Stabilizuje ubitą pianę z białek i dosładza krem.
- Mak. Główny bohater ciasta, odpowiada za charakterystyczny smak i lekko chrupiącą teksturę biszkoptu.
- Mąka pszenna i mąka ziemniaczana. Razem dają biszkoptowi odpowiednią strukturę, a skrobia ziemniaczana robi go dodatkowo puszystym.
- Proszek do pieczenia. Pomaga blatowi równo wyrosnąć, mimo dużej ilości maku w cieście.
- Żelatyna. Spaja krem, dzięki czemu po schłodzeniu można go równo kroić w kawałki.
- Śmietanka kremówka i mascarpone. Dają kremowi aksamitną, lekko słodką bazę, która kontrastuje z makiem.
- Czekolada mleczna. Na wierchu dodaje słodkiego kontrastu i ładnie kontrastuje kolorem z białym kremem.
Jak upiec i złożyć tort
- Ubij pianę z białek. Białka ze szczyptą soli ubij na sztywno, dodawaj cukier po łyżce, aż piana będzie gęsta i błyszcząca.
- Dodaj żółtka, mąki i mak. Wmieszaj żółtka jedno po drugim, potem delikatnie złącz z przesianą mąką, mąką ziemniaczaną i proszkiem do pieczenia, na koniec dodaj mak.
- Upiecz blat. Przełóż ciasto do formy 24x24 cm i piecz w 175°C przez 35 minut, do suchego wykałaczki, potem ostudź całkowicie i przekrój na dwie warstwy.
- Zrób krem. Rozpuszczoną i przestudzoną żelatynę połącz z ubitą śmietaną, mascarpone i cukrem pudrem, miksując do gładkości.
- Złóż i udekoruj. Przełóż warstwy kremem, obłóż wierch i boki resztą, posyp startą czekoladą i schłodź minimum 4 godziny, najlepiej całą noc.
Sekret puszystego biszkoptu z makiem
Największym ryzykiem w tym biszkopcie jest zbyt szybkie wmieszanie maku i mąki, bo piana z białek łatwo opada. Mak dodawaj na samym końcu i wmieszaj go szpatułką, szerokimi ruchami od dołu do góry, a nie mieszaniem w kółko. Jeśli masa straci trochę objętości, ciasto nadal się upiecze, ale będzie niższe i gęstsze, a tort wyjdzie mniej lekki. Warto sprawdzić temperaturę piekarnika termometrem piekarniczym, bo wiele domowych piekarników grzeje inaczej niż pokazuje regulator. Blat jest gotowy, kiedy wierch sprężyście wraca po dotknięciu, a wbity w środek wykałaczka wychodzi sucha.
Najczęstszy błąd przy robieniu kremu
Najwięcej kłopotu robi żelatyna wlana do kremu, gdy jest jeszcze gorąca. Wtedy od razu zbija się w nitki i grudki, których nie da się już równo rozprowadzić. Żelatynę rozpuść w gorącej wodzie, a potem poczekaj, aż ostygnie do temperatury pokojowej, powinna być letnia, nie ciepła. Wlewaj ją wąską strużką przy wciąż pracującym mikserze, a nie na raz, żeby rozprowadziła się równomiernie w całej masie. Jeśli krem mimo wszystko zrobi się grudkowaty, przetrzyj go przez sito, zanim przełożysz nim biszkopt.
Czym zastąpić mascarpone i mak
Mascarpone można zamienić na tłusty twarożek homogenizowany wymieszany z odrobiną śmietany, choć krem wyjdzie trochę mniej gładki i lekko bardziej kwaśny. Jeśli nie masz pod ręką gotowego zmielonego maku, kup mak w całych ziarnach i zmiel go w makowej maszynce albo w mocnym blenderze, bo całe ziarna przechodzą przez układ pokarmowy niemal nierozłożone i biszkopt straci charakterystyczną teksturę. Żelatynę w proszku możesz zastąpić listkami, licząc około 6 listków na 20 g proszku, namoczonymi w zimnej wodzie i odciśniętymi przed rozpuszczeniem.
Jak przechowywać makówkę na święta
Tort z kremem na bazie śmietany i mascarpone trzeba trzymać w lodówce przez cały czas, poza momentem podania. Zgodnie z wytycznymi amerykańskiej agencji FDA dotyczącymi przechowywania żywności, produkty z nabiałem nie powinny stać w temperaturze pokojowej dłużej niż dwie godziny, więc makówkę wystaw na stół tuż przed podaniem i odstaw resztki z powrotem do lodówki możliwie szybko. Krem stabilizowany żelatyną dobrze trzyma kształt przez kilka dni w zamkniętym pojemniku, co potwierdzają też wskazówki uniwersyteckiego poradnika na temat stabilizowanej bitej śmietany. Całego tortu nie zamrażaj po złożeniu, bo krem po rozmrożeniu robi się wodnisty, możesz jednak zamrozić sam upieczony i ostudzony biszkopt, owinięty folią, na około miesiąc.
Z czym podawać świąteczną makówkę
Makówka najlepiej smakuje w niewielkich kawałkach, bo jest dość bogata. Dobrze komponuje się z mocną czarną herbatą albo kawą, które przełamują słodycz kremu. Na wigilijnym stole stawiam ją zwykle jako jeden z kilku drobnych deserów, obok kompotu z suszonych owoców, a nie jako jedyny słodki akcent wieczoru. Jeśli robisz ją na większe przyjęcie, pokrój w mniejsze kwadraty niż na zwykły tort, bo gości zwykle interesuje spróbowanie kilku różnych ciast naraz.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy makówkę można upiec dzień wcześniej?
Tak, to wygodne ciasto na święta właśnie dlatego. Upiecz i ostudź biszkopt dzień wcześniej, a krem i złożenie zostaw na następny dzień, bo cały tort i tak musi postać w lodówce co najmniej 4 godziny, najlepiej całą noc, zanim krem stężeje.
- Czym zastąpić żelatynę w proszku?
Możesz użyć żelatyny listkowej, licząc około 6 listków na 20 g żelatyny w proszku. Namocz listki w zimnej wodzie, odciśnij, a potem rozpuść w niewielkiej ilości gorącej wody i postępuj dalej jak z żelatyną w proszku.
- Jak długo można przechowywać ciasto makówka w lodówce?
W zamkniętym pojemniku, w lodówce poniżej 4°C, tort wytrzymuje dwa do trzech dni bez większej straty jakości. Dłużej krem zaczyna puszczać wodę, a biszkopt robi się zbyt wilgotny.
- Czy mak do tego ciasta trzeba wcześniej gotować?
Nie, w tej wersji mak tylko mielesz na sucho i wmieszasz prosto do ciasta, bez wcześniejszego gotowania w mleku. To inna metoda niż przy tradycyjnej wigilijnej makówce z chałką, gdzie mak faktycznie się dusi.
- Czy ciasto makówka da się zamrozić?
Cały tort z kremem na bazie śmietany lepiej nie zamrażać, bo krem po odtajeniu robi się wodnisty i warstwy mogą się rozwarstwić. Sam upieczony biszkopt, dobrze owinięty, trzyma się w zamrażarce do około miesiąca.
- Jak przygotować większą porcję makówki na duże przyjęcie?
Najprościej upiecz dwie takie blachy biszkoptu w formach 24x24 cm i podwój ilość kremu, a tort złóż z czterech warstw zamiast dwóch. Czas pieczenia pozostaje podobny, bo każda blacha ma tę samą grubość co w podstawowym przepisie.