Pin it
Keks świąteczny to ciasto, które w wielu polskich domach pojawia się tylko raz w roku. Masa maślana z bakaliami pachnie rumem i cytrusową skórką już podczas pieczenia. To nie jest szybki wypiek na popołudnie, trzeba dać mu czas, żeby smaki się przegryzły.
Ten przepis sprawdzi się, jeśli szukasz solidnej, sprawdzonej wersji na święta. Ciasto jest gęste, wilgotne i dobrze się kroi, nawet gdy jest pełne bakalii. Najlepiej smakuje po dwóch lub trzech dniach leżakowania zawinięte w folię.
Bakalie, które robią ten keks
Do dobrego keksu potrzeba kilku prostych składników w dobrej jakości. Wybierz świeże orzechy i miękkie, niewysuszone bakalie, bo stare i twarde nie napęcznieją nawet po moczeniu w rumie.
- Masło. Daje keksowi maślany smak i puszystą strukturę, kiedy jest dobrze utarte z cukrem.
- Cukier. Słodzi ciasto i pomaga wbić powietrze w masło podczas ucierania.
- Jajka. Spajają ciasto i dodają wilgoci, najlepiej w temperaturze pokojowej.
- Śmietana. Zmiękcza ciasto i sprawia, że keks dłużej zostaje wilgotny.
- Skórka z cytryny. Przełamuje słodycz i dodaje świeżości.
- Mąka pszenna i proszek do pieczenia. Budują strukturę ciasta i dają mu lekko wyrosnąć.
- Rodzynki i suszone owoce. Namoczone w rumie, dają ciastu wilgoć i świąteczny aromat.
- Rum. Nasyca bakalie i częściowo odparowuje podczas długiego pieczenia.
- Orzechy włoskie. Dodają chrupkości i lekko goryczkowego kontrastu do słodkich bakalii.
Jak upiec keks krok po kroku
- Namocz bakalie. Rodzynki i suszone owoce zalej rumem i odstaw na co najmniej 30 minut, a najlepiej na całą noc, żeby dobrze napęczniały.
- Utrzyj masło z cukrem. Miksuj miękkie masło z cukrem przez około 5 minut, aż masa zrobi się jasna i puszysta.
- Dodaj jajka i śmietanę. Wbijaj jajka jedno po drugim, miksując po każdym, potem dodaj śmietanę i skórkę z cytryny.
- Wmieszaj suche składniki. Mąkę wymieszaj z proszkiem do pieczenia i solą, wsyp do masy w dwóch partiach i wymieszaj tylko do połączenia.
- Dodaj bakalie i orzechy. Odsączone bakalie oprósz 2 łyżkami mąki odłożonej z mąki do ciasta, żeby nie opadły na dno, i wraz z orzechami delikatnie wmieszaj w ciasto szpatułką.
- Piecz w wyłożonej formie. Przełóż ciasto do keksówki o długości około 30 cm wyłożonej papierem i piecz w 170°C (160°C z termoobiegiem) przez 60-70 minut, a wierzch przykryj folią po 30 minutach, jeśli zbyt szybko się przypieka.
- Sprawdź i ostudź. Upieczenie sprawdzisz wkładając wykałaczkę w środek, powinna wyjść sucha, potem ostudź keks w formie 15 minut, a resztę na ruszcie.
Bezpieczne jajka w cieście
Jajka w tym cieście nie są tylko spoiwem, robią dużą część pracy przy wiązaniu wilgotnych bakalii i tłuszczu. Dodawaj je jedno po drugim i miksuj po każdym, inaczej masa się rozwarstwi i keks wypadnie ciężko.
Surowe ciasto na jajkach trzeba traktować poważnie, zwłaszcza jeśli w domu są małe dzieci albo osoby z obniżoną odpornością. Pieczenie w całości, do środka, jest tym, co czyni je bezpiecznym do zjedzenia, zgodnie z wytycznymi amerykańskiej agencji FDA dotyczącymi bezpiecznego gotowania jajek. Dlatego pieczemy keks długo i w niższej temperaturze, żeby środek dogrzał się równomiernie, a nie tylko brzegi.
Sekret puszystej masy maślanej
Dobre utarcie masła z cukrem decyduje o tym, czy keks będzie lekki, czy zbity. Masło musi być miękkie, ale nie rozpuszczone, inaczej nie złapie powietrza. Ucieraj je z cukrem długo, nawet 5 minut, aż masa zblednie i stanie się puszysta.
Jeśli dodasz jajka za szybko albo zimne z lodówki, masa może się zwarzyć i rozdzielić na grudki. Wtedy wystarczy dodać łyżkę mąki z przepisu, żeby ciasto się połączyło. Cierpliwość na tym etapie zwraca się w strukturze całego ciasta.
Zamienniki bakalii i rumu
Ten keks znosi zamiany lepiej niż większość ciast świątecznych. Rodzynki możesz zastąpić suszonymi śliwkami, figami albo daktylami pokrojonymi w kostkę. Kandyzowaną skórkę pomarańczową zamienisz na otartą skórkę ze świeżej pomarańczy plus odrobinę miodu.
Jeśli nie chcesz alkoholu w cieście, zalej bakalie gorącym sokiem jabłkowym albo herbatą z goździkiem i cynamonem i odstaw na te same 30 minut. Smak będzie mniej rumowy, ale ciasto i tak zostanie wilgotne. Orzechy włoskie możesz zamienić na migdały albo orzechy laskowe, w tej samej ilości.
Jak poznać, że keks jest gotowy
Wykałaczka wbita w sam środek formy to najprostszy test. Jeśli wychodzi sucha, bez mokrego ciasta na powierzchni, keks jest upieczony. Jeśli trafisz w kawałek bakalii, spróbuj jeszcze raz centymetr dalej.
Wierzch może ciemnieć szybciej niż środek dojdzie do pełnego wypieczenia, bo ciasto jest gęste i wysokie. Po około 30 minutach pieczenia przykryj formę kawałkiem folii aluminiowej, żeby góra nie spaliła się, zanim środek się dopiecze. Jeśli po 70 minutach środek wciąż jest wilgotny, piecz dalej w 10-minutowych odstępach i sprawdzaj ponownie.
Dojrzewanie i przechowywanie keksu
Świeżo upieczony keks jest dobry, ale dwa albo trzy dni później jest naprawdę dobry. W tym czasie rum i tłuszcz rozchodzą się równomiernie, a smaki bakalii i cytrusu się przegryzają. Zawiń go ciasno w folię aluminiową albo papier do pieczenia i trzymaj w szczelnym pudełku w temperaturze pokojowej.
Domowe wypieki bez konserwantów psują się szybciej niż te kupione w sklepie, dlatego nie przechowuj keksu dłużej niż około tygodnia poza lodówką. Jeśli chcesz go mieć na później, zamroź w folii na kilka miesięcy, tak jak radzą wytyczne dotyczące przechowywania domowych wypieków. Po rozmrożeniu w lodówce keks wraca do dobrej konsystencji w kilka godzin.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy mogę upiec keks bez alkoholu?
Tak, zamiast rumu użyj gorącego soku jabłkowego, herbaty z przyprawami albo wody z odrobiną ekstraktu waniliowego. Zalej nim bakalie na te same 30 minut, żeby napęczniały. Smak będzie delikatniejszy, ale ciasto zostanie równie wilgotne.
- Jak długo przechowywać keks świąteczny?
Dobrze zawinięty w folię keks wytrzyma w temperaturze pokojowej około tygodnia. Trzymaj go w szczelnym pudełku, z daleka od słońca i ciepła kaloryfera. Jeśli chcesz go mieć dłużej, lepiej go zamrozić.
- Czy keks naprawdę trzeba odstawić na kilka dni przed podaniem?
Nie jest to konieczne, ale warto. Po dwóch lub trzech dniach zawinięty w folii keks ma bardziej zaokrąglony smak, bo rum i cytrusowa skórka rozchodzą się równomiernie w cieście. Jeśli nie masz czasu, można go śmiało jeść od razu po wystudzeniu.
- Czy mogę zamrozić keks świąteczny?
Tak, dobrze zamrożony keks zachowuje smak przez kilka miesięcy. Zawiń go ciasno w folię, a potem w worek do zamrażania, żeby nie wysuszył się w zamrażarce. Rozmrażaj w lodówce przez całą noc, zanim pokroisz go na kawałki.
- Jakie bakalie najlepiej wybrać do keksu?
Najlepiej sprawdzają się rodzynki, suszona żurawina, kandyzowana skórka pomarańczowa i suszone śliwki pokrojone w kostkę. Wybieraj miękkie, niewysuszone kawałki, bo stare bakalie słabo napęcznieją nawet po moczeniu w rumie. Orzechy włoskie możesz zamienić na migdały albo orzechy laskowe.
- Dlaczego mój keks wyszedł suchy w środku?
Najczęściej to efekt zbyt długiego pieczenia albo zbyt małej ilości bakalii i tłuszczu w cieście. Sprawdzaj wykałaczką już od 60 minuty pieczenia, a nie czekaj do samego końca podanego czasu. Pomaga też dokładne odmierzenie mąki, bo jej nadmiar wysusza ciasto.
- Czy mogę upiec keks w mniejszej lub większej formie?
Tak, ale zmień też czas pieczenia. W mniejszej, wąskiej keksówce ciasto upiecze się szybciej, więc sprawdzaj je już po 45 minutach. W szerszej i niższej formie keks upiecze się płycej i zwykle w około 45-50 minut, ale zawsze testuj wykałaczką niezależnie od czasu w przepisie.