Pin it
Orzechowiec to jedno z tych ciast, które w wielu polskich domach wyjmuje się z pieca tylko raz w roku, zaraz po makowcu, sernikiem i piernikiem. Dwa puszyste blaty z ubitych białek i orzechów włoskich przekłada się tu bogatym kremem na bazie budyniu i masła, a wierch zdobi garść podprażonych orzechów.
To ciasto lubi czas. Blaty trzeba upiec i wystudzić. Krem trzeba schłodzić. A całość najlepiej zostawić w lodówce na noc, żeby warstwy się zleżały i krem dobrze stężał. Sama praca przy cieście zajmuje około godziny, ale razem z chłodzeniem policz na nie jakieś 5-6 godzin, zanim pokroisz pierwszy kawałek.
Jeśli w Twoim domu orzechy włoskie wygrywają z makiem, ten przepis warto zapisać na kolejne święta. Smak jest wyrazisty i maślany, bez sztucznych dodatków. Dwa blaty z kremem budyniowym krają się w równe, eleganckie kawałki. Dobrze znoszą transport na wigilijny stół.
Orzechy, jajka i masło w roli głównej
Podstawą orzechowca są dobre orzechy włoskie, świeże jajka i prawdziwe masło. Unikaj margaryny, bo zmienia smak i teksturę kremu. Orzechy kupuj w całości lub połówkach i miel je tuż przed pieczeniem. Zmielone orzechy z paczki szybciej jełczeją i tracą aromat.
- Białka jaj. Ubite na sztywno z cukrem budują strukturę blatów i odpowiadają za ich lekkość.
- Cukier. Stabilizuje piankę z białek i karmelizuje się lekko podczas pieczenia, dając blatom złoty kolor.
- Orzechy włoskie. Główny smak całego ciasta, obecny w blatach, kremie i na wierchu.
- Tarta bułka i mąka. Niewielka ilość wiąże pianę z orzechami, żeby blaty się nie rozpadały przy krojeniu.
- Mleko i żółtka. Baza budyniu, który po wystudzeniu zmienia krem z tłustego na aksamitny.
- Masło. Nadaje kremowi gładkość i trzyma warstwy ciasta razem po schłodzeniu.
- Wanilia. Łagodzi intensywność orzechów i dodaje świątecznego aromatu.
Jak upiec i przełożyć orzechowca
- Ubij białka. Rozgrzej piekarnik do 180°C (160°C z termoobiegiem). Białka ubij ze szczyptą soli na sztywną pianę, dodając cukier łyżka po łyżce, aż masa będzie gęsta i lśniąca.
- Dodaj orzechy i bułkę. Wymieszaj zmielone orzechy, tartą bułkę i mąkę. Wsyp do piany i delikatnie wymieszaj szpatułką, żeby nie zbić powietrza.
- Upiecz dwa blaty. Masę podziel na dwie równe części, rozsmaruj na blachach wyłożonych papierem (ok. 20x30 cm każda) i piecz 25-30 minut, do złotego koloru. Wystudź całkowicie na blasze.
- Zagotuj budyń. Mleko, żółtka, cukier i mąkę połącz w rondlu. Podgrzewaj na średnim ogniu, mieszając bez przerwy. Gotuj, aż masa zgęstnieje i raz mocno zabulgocze. To znak, że żółtka się dogrzały. Zdejmij z ognia, dodaj wanilię, przykryj folią i wystudź do temperatury pokojowej.
- Zrób krem. Masło ubij na puch, dodawaj po łyżce wystudzony budyń, ubijając do gładkości. Wmieszaj posiekane, podprażone orzechy.
- Przełóż blaty. Jeden blat ułóż na paterze, rozsmaruj połowę kremu, przykryj drugim blatem i pozostałym kremem.
- Udekoruj i schłodź. Wierch posyp podprażonymi połówkami orzechów, opcjonalnie polej roztopioną czekoladą. Schłodź w lodówce minimum 4 godziny, najlepiej całą noc, przed podaniem.
Sekret puszystych blatów orzechowych
Białka ubijają się najlepiej w temperaturze pokojowej, w czystej i suchej misce, bez odrobiny żółtka czy tłuszczu. Cukier dodawaj po łyżce, a nie na raz, inaczej piana straci objętość i blaty wyjdą płaskie.
Orzechy warto najpierw podprażyć w piekarniku, a potem zmielić. Krótkie prażenie wydobywa olejki i wzmacnia zapach, który inaczej gubi się pod cukrem i jajami. Sprawdzony sposób opisuje przewodnik Uniwersytetu Nebraska-Lincoln. Orzechy włoskie piecz w 175-180°C przez 5-10 minut, do złotego koloru.
Masę z orzechami i bułką tartą dodawaj do piany łyżką, delikatnymi ruchami od dołu do góry. Mieszanie na siłę albo mikserem wybija powietrze i blaty nie wyrosną tak, jak powinny.
Najczęstszy błąd przy robieniu kremu
Najczęstszy problem z kremem orzechowcowym to zwarzony budyń albo rozwarstwione masło. Budyń musi dojść do lekkiego wrzenia, mieszany bez przerwy, żeby żółtka się dogrzały i masa bezpiecznie zgęstniała. Tak gotowany krem budyniowo-jajeczny opisuje też poradnik Iowa State University Extension przy okazji bezpiecznego przygotowania kogla-mogla z jajek.
Drugi warunek to temperatura. Budyń i masło muszą być w tej samej, pokojowej temperaturze, zanim zaczniesz je łączyć. Zbyt ciepły budyń roztopi masło, a zbyt zimne masło zostawi w kremie grudki.
Jeśli krem się rozwarstwi, zwykle wystarczy chwilę ubijać dalej w cieplejszym miejscu albo delikatnie podgrzać miskę nad parą i ubić ponownie.
Inne orzechy i dodatki do wypróbowania
Orzechy włoskie można zamienić na orzechy laskowe albo migdały, pojedynczo lub w mieszance. Smak będzie nieco inny, ale struktura blatów i kremu zostanie taka sama.
Do kremu dobrze pasuje łyżka mocnego espresso albo odrobina rumu, amaretto lub likieru orzechowego. Do blatów można domieszać dwie łyżki kakao, co da ciemniejszy, lekko czekoladowy wariant.
Wierch orzechowca często polewa się roztopioną czekoladą, co dodaje połysku i kontrastu z jasnym kremem. Dobrze sprawdza się też odrobina soli morskiej na wierchu, która podkreśla smak orzechów.
Jak przechowywać orzechowca po świętach
Orzechowiec przechowuj przykryty w lodówce, najlepiej w zamkniętym pojemniku, żeby krem nie wysychał i nie wchłaniał innych zapachów z lodówki. Zjedz go w ciągu kilku dni. Smak jest najmocniejszy w pierwszych dwóch-trzech dniach.
Pojedyncze kawałki można zamrozić. Wskazówki dotyczące zamrażania produktów z Uniwersytetu Stanowego Dakoty Północnej radzą pakować żywność szczelnie, bez dostępu powietrza, co ogranicza jełczenie tłuszczu z orzechów. Kawałki owiń folią i włóż do pojemnika, a przed podaniem rozmrażaj w lodówce.
Nie zostawiaj orzechowca poza lodówką na dłużej niż na czas podania, bo krem na bazie budyniu i masła nie lubi ciepła.
Z czym podawać świąteczny orzechowiec
Orzechowiec jest bogaty, więc najlepiej smakuje w niewielkich kawałkach, podany z mocną czarną kawą albo herbatą. Na wigilijnym stole stawiam go obok lżejszych ciast, na przykład z galaretką owocową, żeby zestaw nie był zbyt ciężki.
Dobrze komponuje się też z odrobiną bitej śmietany podanej z boku, zwłaszcza gdy krem wyszedł bardzo intensywny. Garść świeżych owoców, jak mandarynki czy żurawina, dodaje kwaskowatości. Równoważy słodycz orzechów i masła.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy orzechowca można przygotować dzień wcześniej?
Tak, to nawet lepsze rozwiązanie. Ciasto potrzebuje kilku godzin w lodówce, żeby krem stężał i blaty się lekko nasączyły, więc upieczenie go dzień wcześniej ułatwia planowanie świątecznego menu.
- Czym zastąpić orzechy włoskie w tym przepisie?
Możesz użyć orzechów laskowych lub migdałów w tej samej ilości, osobno albo w mieszance. Smak będzie nieco inny, ale blaty i krem zachowają tę samą konsystencję.
- Jak długo można przechowywać orzechowca?
W lodówce, przykryty, zachowuje najlepszy smak przez kilka dni. Pojedyncze kawałki można też zamrozić, szczelnie owinięte, co ogranicza jełczenie orzechów podczas przechowywania.
- Dlaczego krem orzechowy mi się rozwarstwia?
Najczęściej budyń i masło mają różną temperaturę. Oba składniki powinny być w temperaturze pokojowej przed połączeniem. Jeśli krem się rozwarstwi, chwilę podgrzej miskę nad parą i ubij ponownie.
- Czy orzechowiec można zrobić bez glutenu?
Tak, jeśli zamienisz tartą bułkę i mąkę pszenną na ich bezglutenowe odpowiedniki, na przykład mąkę ryżową lub bezglutenową mączkę kukurydzianą. Pozostałe składniki są naturalnie bezglutenowe.
- Czy mogę upiec jeden grubszy blat zamiast dwóch?
Lepiej trzymać się dwóch cieńszych blatów, bo piana z orzechami piecze się nierówno w zbyt grubej warstwie i środek może zostać wilgotny. Dwa cieńsze blaty wypiekają się równomiernie i łatwiej je przełożyć kremem.
- Ile porcji wychodzi z tego przepisu?
Z podanych proporcji wychodzi około 12 kawałków z blachy 20 na 30 centymetrów. Na większą blachę możesz spokojnie zwiększyć proporcje o połowę, zachowując czas pieczenia blatów.