Pin it
Ciastka jarzębinowe to kruche wiatraczki z łyżeczką dżemu z jarzębiny w środku, lekko słodkie, z delikatną, gorzkawą nutą, która nie pozwala się znudzić. To jeden z tych przepisów, które wracają jesienią, kiedy w spiżarni stoi słoik domowego dżemu z jarzębiny i szkoda, żeby czekał tylko do świąt.
Zrobisz je z podstawowych składników, bez miksera, jeśli masz chwilę na schłodzenie ciasta w lodówce. Dobrze sprawdzą się na rodzinne popołudnie z herbatą, ale też jako coś innego niż klasyczne kruche ciasteczka na talerzu ze świątecznymi wypiekami.
Co znajdziesz w kruchym cieście
Do tych ciastek wystarczy kilka podstawowych składników z kuchennej szafki, więc najważniejsza jest jakość tłuszczu i dżemu. Wybierz dobre masło o wysokiej zawartości tłuszczu i gęsty, dobrze przegotowany dżem z jarzębiny, bez którego wiatraczki straciłyby swój charakterystyczny, lekko gorzkawy smak.
- Mąka pszenna. Buduje strukturę kruchego ciasta, dlatego warto ją przesiać, żeby ciasto było gładsze.
- Zimne masło. Odpowiada za kruchość, dlatego musi zostać w kostce aż do momentu wyrabiania ciasta.
- Cukier puder. Słodzi ciasto delikatniej niż cukier kryształ i nie chrupie w gotowym wypieku.
- Żółtka jaj. Spajają ciasto i dodają mu kruchej, maślanej konsystencji.
- Kwaśna śmietana. Ułatwia formowanie ciasta i sprawia, że po upieczeniu zostaje delikatnie kruche, a nie twarde.
- Skórka z cytryny. Dodaje świeżości, która ładnie kontrastuje z cierpkim dżemem jarzębinowym.
- Dżem z jarzębiny. Główne nadzienie, koniecznie gęste i wcześniej dobrze przegotowane, nigdy z surowych owoców.
- Cukier puder do oprószenia. Ostatni akcent, który dodaje ciastkom świątecznego wyglądu.
Jak uformować wiatraczki krok po kroku
- Zagnieć kruche ciasto. Przesianą mąkę pokrusz z zimnym masłem na drobną kruszonkę, dodaj cukier puder, sól, skórkę z cytryny, żółtka i śmietanę, a potem zagnieć ciasto krótko, tylko do połączenia składników.
- Schłodź ciasto. Uformuj płaski krążek, zawiń w folię i wstaw do lodówki na 30-60 minut, żeby masło zdążyło stężeć.
- Rozwałkuj i wykrój kwadraty. Rozwałkuj ciasto na placek o grubości 3-4 mm i pokrój nożem lub radełkiem na kwadraty o boku około 6 cm.
- Uformuj wiatraczki. Natnij każdy kwadrat od rogów w stronę środka, zostawiając około centymetra nienaciętego ciasta, nałóż łyżeczkę dżemu na środek i złóż na niego co drugi róg.
- Upiecz ciastka. Piecz w piekarniku rozgrzanym do 180°C (160°C z termoobiegiem) przez 12-15 minut, aż rożki lekko się zezłocą.
- Ostudź i oprósz cukrem. Zostaw ciastka na blasze na kilka minut, przełóż na ruszt do wystudzenia, a na koniec oprósz cukrem pudrem.
Dlaczego jarzębina musi być ugotowana
Świeże owoce jarzębiny prosto z drzewa nie są bezpieczne do jedzenia. Zawierają kwas parasorbowy, związek, który w większych ilościach podrażnia żołądek i bywa przyczyną nudności albo biegunki. Dlatego nikt nie robi dżemu z surowych, niegotowanych jagód. Gotowanie, suszenie albo wcześniejsze zamrożenie owoców rozkłada ten kwas i zmienia go w nieszkodliwy kwas sorbowy, więc dopiero wtedy owoce stają się jadalne. Badania nad składem chemicznym jarzębiny potwierdzają, że surowe owoce mają wysoki poziom tego związku i z tego właśnie powodu przerabia się je na dżemy, galaretki czy soki, a nie jada na surowo (źródło). Do tych ciastek użyj więc gotowego, dobrze przegotowanego dżemu z jarzębiny, kupnego albo domowego, a nie świeżych jagód zebranych z drzewa.
Sekret kruchego, nie twardego ciasta
Kruche ciasto na te wiatraczki trzyma się trzech zasad: zimne masło, krótkie mieszanie i chwila w lodówce. Jeśli masło zdąży się ogrzać w rękach, ciasto zamiast kruszyć się pod zębami, zrobi się twarde i ściągnie podczas pieczenia. Pokrój masło w kostkę tuż przed użyciem i trzymaj je w lodówce do ostatniej chwili. Mieszaj składniki tylko do połączenia, bez długiego wygniatania, bo nadmiar pracy rozwija gluten z mąki i ciasto traci swoją kruchość. Schłodzenie uformowanego krążka ciasta przez 30-60 minut daje masłu czas na stężenie, dzięki czemu wiatraczki będą się dobrze wykrawać i nie rozlezą się na blasze.
Najczęstszy błąd przy składaniu rożków
Najwięcej kłopotu robi samo złożenie wiatraczka. Jeśli nacięcia w rogach poprowadzisz za głęboko, kwadrat rozpadnie się na cztery osobne trójkąty i nie będzie się trzymał kupy podczas pieczenia. Zostaw więc około centymetra nienaciętego ciasta przy środku. Drugi częsty problem to za słabo dociśnięte rożki, złożone zbyt niedbale, więc podczas pieczenia odginają się z powrotem i dżem wylewa się na blachę. Dociśnij każdy róg dość mocno do środka, a jeśli ciasto jest bardzo zimne i sprężyste, przytrzymaj je palcem jeszcze chwilę, zanim puścisz. Niewielka ilość dżemu w środku, raczej łyżeczka niż łyżka, też pomaga uniknąć wyciekania.
Czym zastąpić dżem z jarzębiny
Jeśli nie masz pod ręką dżemu z jarzębiny, możesz go bez problemu zastąpić innym gęstym, kwaskowym dżemem. Dobrze sprawdza się dżem z żurawiny albo z pigwy, bo mają podobną cierpkość i ładny, intensywny kolor. Powidła śliwkowe albo dżem z jarzębiny z dodatkiem jabłek będą trochę łagodniejsze i mniej gorzkie, co lubią osoby, które nie przepadają za wyraźną nutą jarzębiny. Ważne, żeby dżem był gęsty, a nie wodnisty, bo rzadkie nadzienie wycieka z ciasta podczas pieczenia i przypala się na blasze. Jeśli Twój dżem jest rzadszy, odparuj go chwilę na małym ogniu, żeby zgęstniał, zanim użyjesz go do ciastek.
Przechowywanie upieczonych ciastek
Upieczone ciastka jarzębinowe trzymaj w zamknętym pojemniku w temperaturze pokojowej, najlepiej zjedz je w ciągu kilku dni, bo kruche ciasto z czasem traci swoją chrupkość. Nie wkładaj ich do lodówki, wilgoć z chłodziarki szybko zmiękczy ciasto. Jeśli chcesz przygotować je z wyprzedzeniem, zamroź uformowane, ale jeszcze nieupieczone wiatraczki na blasze, a potem przełóż do pojemnika. Piecz je prosto z zamrażarki, wydłużając czas pieczenia o 2-3 minuty, bez wcześniejszego rozmrażania.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy do nadzienia można użyć świeżych owoców jarzębiny?
Nie, surowe owoce jarzębiny zawierają kwas parasorbowy, który może podrażnić żołądek i wywołać nudności. Do ciastek użyj tylko dobrze przegotowanego dżemu z jarzębiny, kupnego albo domowego, nigdy świeżych jagód zebranych z drzewa.
- Czym mogę zastąpić dżem z jarzębiny w tym przepisie?
Dobrze sprawdzi się gęsty dżem z żurawiny, z pigwy albo powidła śliwkowe, najlepiej o podobnej kwaskowości. Ważne, żeby nadzienie było gęste, a nie wodniste, bo rzadki dżem wycieka z ciasta podczas pieczenia.
- Jak długo można przechowywać upieczone ciastka jarzębinowe?
Najlepiej smakują świeże, zjedzone w ciągu kilku dni od upieczenia, trzymane w zamknętym pojemniku w temperaturze pokojowej. Nie wkładaj ich do lodówki, bo wilgoć zmiękczy kruche ciasto.
- Czy ciasto na wiatraczki można przygotować wcześniej?
Tak, krążek ciasta możesz owinąć folią i trzymać w lodówce do dwóch dni przed pieczeniem. Możesz też uformować wiatraczki z dżemem i zamrozić je surowe na blasze, a potem piec prosto z zamrażarki, wydłużając pieczenie o kilka minut.
- Dlaczego moje wiatraczki rozkleiły się podczas pieczenia?
Najczęściej winne jest zbyt głębokie nacięcie rogów albo za słabo dociśnięte złożenie, więc ciasto odgina się z powrotem w piekarniku. Zostaw około centymetra nienaciętego ciasta przy środku i dociskaj rogi dość mocno, zanim ciastka trafią na blachę.
- Czy ciastka jarzębinowe są wegetariańskie?
Tak, przepis jest wegetariański, bo nie zawiera mięsa, ryb ani żelatyny. Nie jest jednak wegański, bo ciasto zawiera masło i żółtka jaj.