Pin it
Pierniczki z marmoladą, które w Polsce nazywa się alpejskimi, to dwie warstwy piernika z gęstym nadzieniem zapieczonym w środku. To nie są ciasteczka posklejane dżemem po upieczeniu. Dzięki temu nadzienie nie wysycha i nie odkleja się po kilku dniach w pudełku.
Ciasto jest proste w składzie, ale wymaga odrobiny cierpliwości. Miód trzeba podgrzać z przyprawami, a samo ciasto musi odpocząć w lodówce, zanim da się je rozwałkować bez problemu.
To przepis na wieczory, kiedy chce się mieć w kuchni zapach cynamonu i goździków. Świąteczne pudełko ciasteczek można zrobić samemu, bez kupowania gotowych mieszanek z zagranicy.
Co składa się na piernikowe ciasto
Podstawą jest miękkie ciasto na miodzie i maśle, mocno przyprawione korzennymi dodatkami. Do nadzienia najlepiej sprawdza się gęsta marmolada lub powidła, bo rzadki dżem rozmoczy ciasto w piekarniku.
- Mąka pszenna. Buduje strukturę ciasta i musi wchłonąć cały miód, dlatego ciasto odpoczywa w lodówce.
- Miód. Daje charakterystyczny piernikowy smak i trzyma wilgoć, dzięki czemu ciasteczka długo zostają miękkie.
- Masło 82%. Rozpuszczone w gorącym miodzie, dodaje ciastu kruchości i nie pozwala mu być suchym.
- Przyprawa piernikowa. Mieszanka cynamonu, goździków, imbiru i gałki muszkatołowej odpowiada za cały świąteczny aromat.
- Kakao. Ściemnia ciasto i dodaje lekko czekoladową nutę w tle, bez dominowania nad przyprawami.
- Śmietana 18%. Zmieszana z sodą uwalnia dodatkowe pęcherzyki powietrza, więc ciasto nie wychodzi zbite.
- Soda oczyszczona. Lekko podnosi ciasto podczas pieczenia, działając razem z kwaśną śmietaną.
- Cukier. Słodzi masę jajeczną i pomaga ubić białko na błyszczącą pianę.
- Żółtka i białko. Spajają ciasto i dają mu elastyczność, dzięki której dobrze się rozwałkowuje.
- Gęsta marmolada śliwkowa. Stanowi nadzienie zapiekane w środku, dlatego musi być gęsta, a nie wodnista.
Jak złożyć i upiec pierniczki
- Rozpuść miód z przyprawami. W rondelku podgrzej miód z przyprawą piernikową i kakao. Zdejmij z ognia i wmieszaj masło, mieszając do rozpuszczenia, potem odstaw do ostygnięcia.
- Zrób masę jajeczną. Białko ubij z cukrem na błyszczącą pianę, dodaj żółtka i krótko zmiksuj. Śmietanę wymieszaj z sodą, aż lekko spęcznieje.
- Zagnieć ciasto. Połącz mąkę z masą jajeczną, śmietaną i przestudzonym miodem, zagniataj do uzyskania gładkiego, lekko klejącego się ciasta.
- Schłodź ciasto. Zawiń ciasto w folię i wstaw do lodówki na co najmniej 2 godziny, najlepiej na całą noc, dzięki czemu mąka wchłonie miód i ciasto łatwiej się rozwałkuje.
- Rozwałkuj i nadziej. Rozwałkuj połowę ciasta na około 3 milimetry, posmaruj cienko gęstą marmoladą, przykryj drugim plackiem ciasta i dociśnij dłonią.
- Wykrój ciasteczka. Foremką wycinaj kształty przez obie warstwy naraz, a wycięte krawędzie zlep palcami, żeby nadzienie nie wypłynęło podczas pieczenia.
- Piecz. Piecz na blasze wyłożonej papierem w piekarniku nagrzanym do 180°C przez 8-10 minut, aż brzegi lekko stwardnieją i ściemnieją.
- Ostudź. Zostaw pierniczki do całkowitego wystudzenia na blasze, bo od razu po wyjęciu są bardzo miękkie i dopiero chłodnąc nabierają właściwej struktury.
Dlaczego ciasto musi odpocząć
To jest krok, który najczęściej ktoś próbuje przeskoczyć, a nie powinien. Surowe ciasto prosto po zagnieceniu jest lepkie i trudne do rozwałkowania, bo mąka nie zdążyła wchłonąć całego miodu. Po dwóch godzinach w lodówce, a najlepiej po nocy, ciasto robi się bardziej zbite i elastyczne. Łatwiej je wtedy rozwałkować na równą warstwę bez dziur i podrywania się od stolnicy.
Chłodne ciasto też mniej się rozlewa w piekarniku, dlatego kształty zostają wyraźne, a nie zmieniają się w placuszki. Jeśli masz mało czasu, dwie godziny w lodówce wystarczą. Jeśli planujesz pierniczki na konkretny dzień, zrób ciasto wcześniej.
Surowe ciasto a bezpieczeństwo jajek
Ciasto zawiera surowe żółtka i białko, więc nie próbuj go podjadać prosto z miski, nawet jeśli pachnie już jak gotowy piernik. Centrum choroby i prewencji USA (CDC) przypomina, że surowego ciasta i surowego jajka nie powinno się jeść przed upieczeniem, bo mogą zawierać bakterie wywołujące zatrucia pokarmowe. Dzieci przy wspólnym pieczeniu mogą formować ciasteczka, ale talerz do oblizywania miski odstawcie na koniec, kiedy wszystko jest już upieczone.
Dobra wiadomość jest taka, że po 8-10 minutach w piekarniku w temperaturze 180°C ciasto jest całkowicie bezpieczne, bo żółtko i białko się ścinają tak samo jak w każdym innym wypieku.
Jak uszczelnić nadzienie przed pieczeniem
Największy problem przy tego typu pierniczkach to marmolada, która wypływa na blachę i przypala się zamiast zostać w środku. Dlatego nadzienie musi być gęste, najlepiej takie, które stoi na łyżce i nie ścieka. Rzadki dżem domowy warto wcześniej chwilę podgrzać na patelni, żeby odparować nadmiar wody, i ostudzić przed użyciem.
Drugi trik to porządne dociśnięcie dwóch warstw ciasta przed wycinaniem kształtów. Przejedź dłonią po całej powierzchni, a nie tylko po środku, żeby nie powstały kieszenie powietrza. Po wycięciu foremką zlep brzegi każdego ciasteczka kciukiem, tak jak zamykasz pierogi. Jeśli któryś kawałek wygląda na słabo zlepiony, dołóż z boku odrobinę surowego ciasta i wygładź palcem.
Zamienniki marmolady i przypraw
Najlepiej sprawdzają się gęste powidła śliwkowe. Mają wyraźny, lekko kwaskowy smak, który równoważy słodki miód w cieście. Dobrze działa też marmolada różana lub morelowa, a nawet gęsty dżem z czarnej porzeczki, o ile jest mocno zredukowany. Unikaj galaretek i dżemów niskosłodzonych, bo w piekarniku robią się wodniste.
Nie masz gotowej przyprawy piernikowej? Zrób własną z cynamonu, imbiru, goździków i gałki muszkatołowej. Dla bardziej alpejskiego charakteru dodaj szczyptę kardamonu.
Przechowywanie pierniczków na później
Całkowicie ostudzone pierniczki przechowuj w metalowej lub plastikowej puszce z dobrze domykającą się pokrywką. Trzymaj ją w chłodnym i suchym miejscu, najlepiej w spiżarce, nie na blacie przy piekarniku.
Miód w cieście sprawia, że ciasteczka długo zostają miękkie, więc nie muszą trafić do lodówki.
Jeśli zostanie Ci niewykorzystana przyprawa piernikowa, przechowuj ją w zamkniętym pojemniku w ciemnym miejscu, z daleka od kuchenki. Jak przypomina serwis uniwersytetu na Florydzie poświęcony przyprawom, światło i ciepło szybciej odbierają przyprawom aromat, więc dobrze schowana mieszanka posłuży jeszcze przy następnym piernikowym wypieku.
Najczęściej zadawane pytania
- Czy mogę zrobić pierniczki bez miodu?
Miód odpowiada tu za smak i wilgotność ciasta, więc trudno go całkiem usunąć bez zmiany przepisu. Możesz zastąpić część miodu syropem z buraka cukrowego albo melasą, ale smak będzie mniej piernikowy, a kolor ciasta ciemniejszy. Nie zalecamy zamiany na cukier, bo ciasto straci swoją charakterystyczną elastyczność.
- Jak długo można przechowywać pierniczki z marmoladą?
W zamkniętej puszce, w chłodnym i suchym miejscu zachowują dobrą jakość przez kilka tygodni, a smak przypraw z czasem nawet się wzmacnia. Sprawdzaj je od czasu do czasu. Wyrzuć partię, jeśli poczujesz zapach pleśni albo zauważysz wilgotne, lepkie plamy na powierzchni.
- Czy ciasto na pierniczki trzeba obowiązkowo schłodzić?
Tak, bez chłodzenia ciasto jest zbyt lepkie, żeby je równo rozwałkować. Dwie godziny w lodówce to minimum, a nocne odstawienie daje najlepszą konsystencję i ułatwia wycinanie kształtów.
- Czym zastąpić marmoladę w nadzieniu?
Najlepiej sprawdzają się gęste powidła śliwkowe albo marmolada różana, bo nie rozpływają się w piekarniku. Możesz też użyć gęstego dżemu z czarnej porzeczki lub moreli, o ile wcześniej odparujesz z niego nadmiar wody na patelni.
- Czy pierniczki z marmoladą można zamrozić?
Tak, zarówno surowe ciasto jak i gotowe ciasteczka znoszą zamrażanie dobrze. Surowe ciasto zawiń ściśle w folię i trzymaj do miesiąca, a upieczone pierniczki przełóż do pudełka z papierem między warstwami, żeby się nie posklejały.
- Z czym podawać pierniczki jak alpejskie?
Najlepiej smakują same, do gorącej herbaty z goździkami albo do kubka ciepłego mleka. Można je też ułożyć na świątecznym talerzu razem z innymi drobnymi ciasteczkami jako część wigilijnego lub bożonarodzeniowego poczęstunku.
- Co zrobić, jeśli nadzienie wycieka podczas pieczenia?
Najczęściej oznacza to, że marmolada była za rzadka albo krawędzie ciasteczek nie zostały dobrze zlepione. Następną partię piecz z gęściej zredukowanym nadzieniem i dociśnij brzegi kciukiem po wycięciu foremką, zanim przełożysz ciasteczka na blachę.